گزارش «نوآوران»

چرا عارف رئیس نشد؟

در پیدا و پنهان سیاست انتخاب لاریجانی یک مسئله را نباید مفغول داشت؛ حمایت‌های حسن روحانی (دولتی‌ها) از ریاست لاریجانی اگر چه در کوتاه مدت ممکن است مورد غضب اردوگاه اصلاح‌طلبی قرار گیرد، اما سال آینده و با حمایت لاریجانی، خواب آشفته اصول‌گرایان را آشفته‌تر خواهد کرد. آن زمان است که اصول‌گرایان از خواب غفلت بیدار می‌شوند و با انتخاب دوباره روحانی، این فهم را خواهند داشت که امروز چیزی (تداوم ریاست جمهوری روحانی) را برداشت می‌کنند که دیروز (رأی به لاریجانی) کاشته‌اند.

  1. ۶ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
عارف
نوآوران -

گروه‌ سیاست / آیت وکیلیان: «نسبت عارف بر لاریجانی ترجیح بلا مرجح است» این گزاره در ماه‌های منتهی به آغاز کار پارلمان دهم و انتخاب کرسی ریاست آن، مرتباً در میان سیاسیون و تحلیلگران مورد مداقه و ارزیابی قرار گرفت. باتوجه به موفقیت دور از انتظاری که اصلاح‌طلبان توانستند تحت عنوان «ائتلاف امید» در تهران و برخی از حوزه‌های انتخابیه مهم دیگر ـ با وجود رد صلاحیت‌های گسترده ـ کسب کنند، موضوع ریاست «محمدرضا عارف» در مجلس دهم برای طیف متکثری از اصلاح‌طلبان به صورتی جدی دنبال ‌شد. پیروزی نسبی اصلاح‌طلبان در انتخابات، آنها را به این صرافت واداشت که موضوع ریاست را در دستور کار تشکیلاتی و حزبی خود قرار دهند. تقابل قرار عارف با لاریجانی موضوعی بود که در همان آغاز، برخی سیاسیون و تحلیلگران نسبت به تبعات منفی آن هشدار دادند، که؛ آیا اصولاً تقابل عارف با لاریجانی، در ترم سیاسی و معادلات کنونی، منطقی بود؟

پیروزی در تهران، مقدمه شکست در بهارستان

نواختن مارش پیروزی اردوگاه اصلاح‌طلبان در تهران که محل اجماع و مأوای ژنرال‌های اصول‌گرا بود، در آغاز راه یک انحراف و خطای راهبردی بود. اصولاً نمی‌تواند ارتباط وثیقی بین پیروزی اصلاح‌طلبان در تهران و برخی حوزه‌های مهم در استان‌ها و شهرستان‌ها و نشستن عارف بر کرسی ریاست این دوره پارلمان باشد. برآورد اشتباه از نقطه‌ای آغاز شد که اردوگاه اصلاح‌طلبی فکر می‌کرد تصرف اکثر کرسی‌های سبز پارلمان، فرایند قدرت برای تصاحب کرسی ریاست را تسهیل می‌کند؛ اما ایضاح این مسئله مغفول ماند که ترکیب پارلمان به لحاظ گرایشات سیاسی ـ حزبی، به کدام سو سنگینی می‌کند؟

مسئله اساسی و راهبردی اینجاست که حتی اگر در وضعیت کنونی تعداد نمایندگانی که از درون لیست امید راهی بهارستان شدند، از تعداد نمایندگانی که منتسب به اردوگاه اصول‌گرایی هستند، بیشتر می‌بود، باز هم تقابل عارف با لاریجانی، «خلاف آمد عادت» فرایند و چرخش قدرت در ساختار کنونی است. فخرورزی نسبت به پیروزی تهران و قبضه کردن هر 30 کرسی این حوزه انتخابیه، در کنار طرح دوئل سازی از عارف ـ لاریجانی ـ مقدمه شکست در ماراتن انتخاب کرسی ریاست پارلمان بود. برای تبیین و تحلیل ادله فوق می‌توان فرضیه‌های ذیل را مورد مداقه قرار داد و در نهایت از آن تحلیلی مبنایی ارائه داد:

عمده مبحثی که در ماه‌های منتهی به انتخابات 7 اسفند و حتی تا قبل از برگزاری انتخاب کرسی ریاست، برخی از تئوریسین‌ها و تحلیلگران سیاسی اصلاح‌طلب مطرح می‌کردند، این بود که با انتخاب عارف به کرسی ریاست چه اتفاقی رخ می‌داد و یا معادلات و مناسبات سیاسی حاکم بر پارلمان چگونه فرایندی خواهد داشت؟

امتناع از قاعده ائتلاف

استراتژی «ائتلاف» وجه بارز بین طیف تحول‌خواه با بدنه اصول‌گرایان معتدل و نماد مرزبندی سیاسی با اصول‌گرایان تندرو محسوب می‌شد. ائتلافی که در جریان انتخابات ریاست جمهوری 92 توانست با اجماع عقیدتی ـ سیاسی بین معتدل‌ها و اصلاح‌طلبان یک پیروزی تاریخی را رقم بزند و علاوه بر آن، پایانی بر سیطره تندروی و استیلای هژمونیک رادیکالیسم سیاسی بر کشور بود. راهبرد ائتلاف در جریان انتخابات اخیر باز هم نتیجه داد؛ خانه‌نشینی ژنرال‌های جریان اصول‌گرا ـ که هر کدام از آنها لابی‌من مناسبات و معادلات درون پارلمان بودند ـ و از سوی دیگر، انزوای سیاسی و خلع ید تندروها از مهم‌ترین مرکز قانون‌گذاری کشور (مجلس دهم)، از جمله دستاورد بزرگ راهبرد ائتلاف در شرایط دشوار کنونی بود.

ناتوان در جذب ژله‌ای‌ها

از همان ابتدا مشخص بود که ژله‌ای‌ها و اکثریت نمایندگانی که منتسب به طیف «مستقلین» هستند، جانب لاریجانی را می‌گیرند. این جانبداری البته نه به دلیل جاذبه سیاسی لاریجانی بلکه به دلیل تشتت آراء اردوگاه اصلاح‌طلبی در مورد ریاست عارف بود. از سوی دیگر، دو جناح دولت و اصولگرایان از برخی جهات دست بالایی را در تغییر دادن نگاه نیروهای میانه به سوی خود داشتند و با توجه به ترکیب نزدیک نیروها به یکدیگر و بی‌ثباتی و یا حداقل ناشناخته بودن مواضع افراد، پذیرش ریسک برای ورود به رقابت جهت کسب کرسی ریاست عاقلانه نبود و با از دست دادن این کرسی، اردوگاه اصلاح‌طلبان دچار عوارض سویی خواهند شد.

مصائب رئیس نشدن عارف

شکست ناشی از کسب کرسی ریاست، می‌تواند بخشی از دستاوردهای عینی و روانی سیاسی 7 اسفند و 10 اردیبهشت را از میان ببرد و روحیه مضاعفی را به اردوگاه جناح مقابل تزریق کند. مظهر برنده شدن در انتخابات در نگاه حزبی و ادبیات سیاسی اصول‌گرایان، در کرسی ریاست مجلس متجلی شده است؛ در نهایت، اتفاق افتاده در جهت اثبات ادعای آنان استوار شد. این امکان نیز دور از دسترس نیست که تشتت و پراکندگی نزد اصلاح‌طلبان رخ دهد و آنان را به خطر انشعاب درون گروهی نزدیک کند و رهبری فراکسیون آنان را که تا قبل از انتخاب کرسی ریاست از هیبت خاصی برخوردار بود، تضعیف کند. این کار اثر روانی بدی بر جامعه نیز خواهد گذاشت و برای آغاز فعالیت مجلس مفید نخواهد بود.

مواهب رئیس شدن لاریجانی

تداوم ریاست لاریجانی بر پارلمان دهم البته می‌تواند منشأ اثرات خیر برای بازی باشد که قرار است سال آینده در انتخابات ریاست جمهوری نمایش داده شود. در نگاه «بلومبرگ» هم همین تحلیل دیده می‌شود: «لاریجانی مردی است که راه را برای پیروزی روحانی در انتخابات ریاست جمهوری 96 هموار می‌کند.» بلومبرگ دیروز در گزارش تحلیلی خود با اشاره به سیاست‌ورزی لاریجانی، نوشت: «علی لاریجانی، از قانون گذاران با نفوذ که از حامیان توافق هسته‌ای با قدرت‌های جهانی بود، برای بار سوم به ریاست مجلس ایران رسید، و در جایگاهی تاثیرگذار قرار گرفت تا چنان که به نظر می‌رسد به «حسن روحانی» در جذب سرمایه‌گذاری کمک کند.» این رسانه آلمانی زبان در تحلیلی به تداوم ریاست لاریجانی در پارلمان دهم پرداخته و نوشته است: «لاریجانی، اصولگرای عمل‌گرایی که به با وجود مجلسی متخاصم برابر توافق هسته‌ای به روحانی کمک کرد تا آن را به سرانجام برساند.» در ادامه گزارش آمده که، «مجلس اخیر که روز شنبه آغاز به کار کرد، میانه‌رو‌ترین مجلس از سال 2008 است که لاریجانی به ریاست آن رسید. ائتلافی از اصطلاح‌طلبان طرفدار روحانی و عملگراها به ناکام ماندن تندروهای منتقد توافق هسته‌ای در کسب کرسی مجلس در انتخابات 26 فوریه کمک شایانی کرد.»

در پیدا و پنهان سیاست انتخاب لاریجانی یک مسئله را نباید مفغول داشت؛ حمایت‌های حسن روحانی (دولتی‌ها) از ریاست لاریجانی اگر چه در کوتاه مدت ممکن است مورد غضب اردوگاه اصلاح‌طلبی قرار گیرد، اما سال آینده و با حمایت لاریجانی، خواب آشفته اصول‌گرایان را آشفته‌تر خواهد کرد. آن زمان است که اصول‌گرایان از خواب غفلت بیدار می‌شوند و با انتخاب دوباره روحانی، این فهم را خواهند داشت که امروز چیزی (تداوم ریاست جمهوری روحانی) را برداشت می‌کنند که دیروز (رأی به لاریجانی) کاشته‌اند.

نوشتارهای مرتبط

تازه های مجلس