در گفت و گوی نوآوران با کارشناس آب بررسی شد؛

بالاخره آب معدنی بنوشیم یا ننوشیم؟

آب های معدنی ناسالم، شایعه یا واقعیت

  1. ۱ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
آب
نوآوران -

آب مایه حیات است. جمله کوتاهی که تمامی واقعیت راجع به آب، این مایع زندگی بخش را بیان می کند. روشن است که ادامه زندگی انسان در روی کره زمین به آب بسته است. تمدن های باستانی همگی در کنار رودخانه ها شکل گرفتند، آب مایه آبادانی هرجایی است و هر چیزی که از آب محروم باشد به زودی از بین خواهد رفت. به طور معمول تحمل گرسنگی از تحمل تشنگی راحت تر است. با نخوردن غذا می توان برای چند هفته زنده ماند اما بدون نوشیدن آب زندگی شما بیشتر از چند روز ادامه نخواهد داشت، به همین دلیل است که «آب مایه حیات است». در سال های اخیر با رشد صنعت تولید و مصرف آب در قالب بطری های بسته بندی شده تحت عنوان آب معدنی به یکی از تولیدات پرفروش در کشور تبدیل شده است، از بسته بندی های بزرگ در فروشگاه ها تا فروش تکی آن در مترو و بازار توسط فروشندگان. در کنار مصرف بالای آن بحث هایی که گاه و بی گاه بالا می گیرد و به سوژه داغ روز تبدل می شود مبحث کیفیت این آب معدنی ها و سلامت آن است که هراز گاهی با دستگیری تولیدکنندگان غیرمجاز به سوژه روز تبدیل می شود. این روزها مبحث تولیدات آب معدنی در ایران تبدیل به یکی از موضوعات سیاسی و حساس شده است که کمتر کسی درباره آن اظهار نظر می کند و هنوز مسائل زیادی درباره آب معدنی ها در هاله ای از ابهام باقی مانده است. هنوز روشن نیست که آیا آب های بسته بندی شده ای که در کشور فروخته می شود واقعا آب معدنی است یا آب بسته بندی شده و یا حتی مساله نگران کننده تر اینکه اصلا آب تصفیه شده است؟ موضوع اصلی همین نکته است. این موضوع یک مقوله چند بعدی است، ‌از یک سو بحث واقعا معدنی بودن این آب ها و شرایط بهره برداری آن است و اینکه این آب ها سالم است؟ دیگر سو اینکه اگر در نظر بگیریم که واقعا آب «معدنی» هستند، آیا برای نگه داری آن مواد افزودنی و نگه دارنده به آن اضافه می شود؟ ظرف و شرایط نگه داری آن چگونه است؟ استاندارد و قابل اتکا است؟

آب معدنی یا آب شیر؟

 آب معدنی به آبی گفته می‌شود که فقط از منابع طبیعی مستقر در کوهستان‌ها یا دامنه کوه‌ها بدست بیاید و حاوی موادی مثل کلسیم یا منیزیم باشد و آبی باشد که بعد از عبور از فیلترهای طبیعی مثل خاک و صخره بدون کمک پمپ یا تلمبه در سطح، جریان می‌یابد و هیچ‌گونه فرآوری خاصی روی این آب‌ها اعمال نمی‌شود و مستقیما از دامنه طبیعت به داخل بطری‌ها وارد می‌شوند که در نهایت املاح طبیعی مفید در آن از بین نرود. هرچند برخی از آب‌های معدنی ممکن است حاوی ارگانیسم‌هایی مثل «جلبک ها» باشند که نه تنها برای سلامت مضر نیستند، بلکه مفید نیز هستند. از آنجا که بطری های بسته بندی شده در بازار ادعای معدنی و غیرتقلبی بودن دارند و تبلیغات آن چنین مدعی هستند؛ همچنین برخی از مسئولان و دست اندرکاران ادعای تقلبی بودن بعضی آب معدنی های در بازار را رد می کنند لاجرم می توان بنا را بر غیرتقلبی بودن اما معدنی نبودن آن ها گذاشت. چندی پیش دبیر انجمن آب‌های معدنی و آشامیدنی ایران با رد وجود هرگونه آب معدنی تقلبی در بازار گفت: آب معدنی از لحاظ اهمیت همواره به گونه‌ای است که بازرسان استاندارد در بازدیدهای خود از سطح عرضه، هیچ‌گاه به راحتی از کنار آن نمی‌گذرند. از سوی دیگر تقلب در این صنعت امکان پذیر نیست زیرا تقلب در این صنعت به اندازه راه‌اندازی یک کارخانه هزینه دارد بنابراین واحد تولیدکننده آب بسته‌بندی که مجوزی نداشته باشد، به هیچ وجه در بازار وجود ندارد. فروهر با تاکید بر اینکه تولید آب معدنی تقلبی و غیراستاندارد به هیچ‌وجه صرفه اقتصادی ندارد، تصریح کرد: هزینه تولید تقلبی صنایعی که فرآیند تولید آنها شامل مراحل پیوسته و مختلفی است، به اندازه‌ای بالاست که احداث یک کارخانه به‌صرفه‌تر از تولید آن خواهد بود. به فرض اگر واحد تقلبی بخواهد از آب لوله‌کشی هم استفاده کند، دسترسی به حجم زیادی از بطری سالم کار بسیار دشواری است. اما برخی از کارشناسان نظر دیگری دارند، مدبری در گفت و گو با نوآوران اظهار داشت هیچ نظارتی بر روی تولید آب معدنی ها نیست و همخوانی بین برچسپ و آب معدنی وجود ندارد اما از لحاظ استانداری به شکلی نیستند که قابل مصرف نباشند.

بنابراین بنا را بر نسبتا سالم بودن آب ها می گذاریم اما هنوز ابعاد دیگری از ماجرا باقی است و آن هم نسبت به مواد نگه دارنده و شرایط نگه داری آن است.

فلوراید، شایعه یا واقعیت؟

اصولا وقتی آب را در یک محیط راکد نگه داری کنید بعد از مدت زمان کوتاهی، شاید دو روز بو می گیرد و شروع به گندیدن می کند، احتمالا شنیده اید که آب در یک جا راکد بماند تبدیل به مرداب می شود، حالا یک بطری آب معدنی را در مدت زمانی طولانی نگه داری کنید، آن هم در ظروف پلاستیکی! در یک سوی قضیه برخی معتقدند که تولید کنندگان برای افزایش ماندگاری آب و جلوگیری از ضرر احتمالی به آن فلوراید اضافه می کنند و به این ترتیب موجب طول عمر آن می شوند. مخالفان در این سمت داستان اظهار می کنند که تولیدکنندگان به ازای هر یک لیتر نیم میلی گرم فلوراید به آب ها اضافه می کنند و تاکید دارند که این ماده شدیدا" نگهدارنده و بدون بو است و خطرناک و سرطان زا است و فلوراید وقتی با آب وارد بافت بدن شود درون بافت قرار گرفته و آب خارج می گردد و بدن بصورت اتومات دور آن لایه لزج محافظ ایجاد می کند که به مرور بافت های بدن بزرگتر می شود. برخی از کارشناسان افزودن فلوراید را آب معدنی ها تکذیب می کنند و برخی دیگر درباره آن سکوت می کنند و ترجیح می دهند به این حوزه ورود نکنند. برای مثال دکتر علی محمدی استاد بهداشت محیط و پژوهش گر سلامت آب ها دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران گفته که موضوع آب های معدنی در ایران تبدیل به یک موضوع سیاسی شده و برای همین از اظهار نظر در این باره خودداری کرده است از سوی دیگر مهندس پیمان فروهر دبیر انجمن آب های معدنی و آشامیدنی ایران آن را شایعه خوانده و آن را تکذیب می کند، او معتقد است « اساسا در علم آب و تصفیه آب ماده ای تحت عنوان نگهدارنده و یا فرآیندی تحت عنوان نگهدارندگی آب وجود ندارد و آنچه که در تصفیه آبها به کار می رود تنها فرآیند ضدعفونی آب است که برای این کار از ترکیباتی همچون ترکیبات کلردار، تابش اشعه یو وی، تزریق گاز ازن و غیره استفاده می شود بنابراین روش های مذکور حتی در تولید آبهای معدنی طبیعی نیز غیر مجاز است و فقط باید از روش های فیزیکی استفاده نمود و هیچ کدام از موارد مذکور به عنوان نگهدارنده تلقی نمی شود و استفاده از نگهدارنده ها در سایر رشته های صنایع غذایی همچون صنایع کنسرو رایج است، او اضافه می کند که آب های زیر زمینی در ایران از مقادیر استاندارد از فلوراید، چیزی کمتر از یک میلی گرم؛ برخوردار است که نه تنها در محدوده استاندارد بین المللی قرار دارد بلکه میزان نیاز مصرف کننده به پارامتر مذکور که نقش موثر در استحکام مینای دندان دارد را نیز بر طرف می سازد بنابراین به جرات می توان گفت که نه در ایران، بلکه در هیچ کجای جهان با هدف نگهدارندگی و افزایش تاریخ مصرف آب اقدام به افزایش فلوراید به آن نمی کنند چراکه اساساُ نه تنها فلوراید چنین نقش و خاصیتی ندارد بلکه خود موجب بروز محدودیت ها و نگرانی هایی در تولید محصولات می شود.

ظروف پلاستیکی، نگرانی دیگر مصرف کنندگان

بعد دیگر داستان ظروف نگه داری آب های معدنی است که مهم است. پت یا PET نامی است که به بطری هایی که در آن آب معدنی نگه داری می شود اتلاق می شود. پلیمریست با نام کامل پلی اتیلن ترفتالئات متعلق به گروه پلی استرها که خواص منحصر به فردی نظیر شفافیت، استحکام، سبکی وزن و غیره دارد که موجب کاربرد چشمگیر این پلیمر در صنایع مختلف از جمله تولید الیاف، صنایع غذایی، دارویی، بهداشتی و برخی صنایع دیگر می شود. مهندس فروهر معتقد است که نگه داری آب در این بطری ها هیچ مشکلی ندارد و تمام کشورهای دنیا از این بطری های پلی اتیلن برای بسته بندی آب ها استفاده می کنند و تنها 12 درصد آب های معدنی در دنیا در بطری های شیشه ای بسته بندی می شود. در واقع ایمنی PET در تماس با مواد غذایی یا محصولات دارویی حاصل مطالعات، تحقیقات متعدد و نهایتا صدور مجوزهای قانونی توسط سازمان ها و نهادهای معتبر جهان از جمله FDA ،FSA غیره بوده است و بنابراین ایمنی پلیمر این بطری ها و عدم مخاطره بهداشتی در تماس با محتویات ، موجب استفاده روز افزون این پلیمر در صنایع مختلف از جمله صنایع دارویی نیز شده است.

موضوع دیگری که به یکی دیگر از نگرانی های مردم تبدیل شده است، نگه داری بطری های آب معدنی فروشگاه ها در معرض آفتاب است و نگرانی کاملا به جایی است، چرا که نگهداری بیش از اندازه هر چیزی در معرض آفتاب می تواند به آن آسیب برساند. مهندس فروهر معتقد است که چون امروزه استفاده از آب معدنی بسیار پرکاربرد شده است و میزان عرضه و تقاضا تقریبا برابر است، درخواست خرید آب معدنی توسط فروشگاه ها بالا و ماندن آن در معرض نور آفتاب بسیار کم است و در این مورد جای نگرانی نیست. البته خود ما که از مصرف کنندگان هستیم باید نسبت به این نکته توجه کنیم که استفاده مداوم و همیشگی از بطری‌ها توصیه نمی‌شود، زیرا متخصصان هشدار داده اند نوشیدن آب از بطری‌های پلاستیکی، خطرداخل شدن مواد شیمیایی سمی به درون بدن را تا ۷۰ درصد افزایش می‌دهد. در یک پژوهش جدید که با تلاش محققان دانشگاه هاروارد و کارشناسان مرکز کنترل و پیشگیری امراض آمریکا صورت گرفته، معلوم شده که نوشیدن آب از بطری‌های پلاستیکی که از ماده شیمیایی و البته سمی بیسفنول A یا BPA ساخته شده‌اند، میزان مواد شیمیایی سمی موجود در ادرار را تا حدود ۷۰ درصد افزایش می‌دهد که بدون شک تهدید مهمی برای سلامت کل بدن است.

شفاف سازی لازم است

با توجه به پایین آمدن سطح کیفیت آب های آشامیدنی شهری استفاده از آب های معدنی این روزها بسیار افزایش یافته است، چرا که وجود مواد میکروبی می تواند عواقب جبران ناپذیری برای استفاده کنندگان داشته باشد و نباید فراموش کرد که سلامتی مهمترین دارایی افراد است به همین خاطر بسیاری از خانواده ها ترجیح می دهند از آب های شهری برای شست و شو استفاده کنند و مصرف آب برای آشامیدن را به آب های معدنی می سپارند، حتی برخی از مادران شیر خشک نوزادان را با آب معدنی درست می کنند به این خاطر توجه اطمینان خاطر از سلامت آب ها، شرایط نگه داری آن و ظروف مورد استفاده آن بسیار مهم است و بهتر است داستان آب های معدنی در ایران از هاله ابهام خارج شود و هرچه سریعتر این موضوع شفاف گردد.


خبرنگار: آسو جواهری