نفوذ کتاب های کنکوری در تمامی مقاطع تحصیلی

کتب کمک آموزشی و کنکوری بخوانیم یا نه؟

این روزها کتاب های رنگارنگ آموزش تست زنی ویژه کنکور، کمک آموزشی و راهنماهای گام به گام متنوعی از شبکه های مختلف تلویزیون، کتاب فروشی ها و یا توسط تراکت پخش کن ها در خیابان تبلیغ می شود که با ساده و خلاصه سازی محتوای کتب درسی با عناوینی مثل «معلم را به خانه ببرید» دانش آموزان را تشویق به خرید و استفاده از این کتاب ها برای موفقیت در کنکور می کند.

  1. ۳ هفته،۴ روز قبل
  2. ۰
کتب درسی
نوآوران -

در یک طرف قضیه برخی از معلمان استفاده از این گونه کتاب ها را مفید می دانند و در یک سوی دیگر برخی از کارشناسان آموزشی و روان شناسان تربیتی معتقدند که استفاده بیش از حد از این گونه کتاب ها به کاهش خلاقیت و ابتکار دانش آموزان منجر می شود و مضرات آن از فوایدش بیشتر است. پدیده جالبی که حتی صدای وزیر جدید آموزش پرورش، فخرالدین دانش آشتیانی را در آورده و وزیر در مراسم معارفه اش در مورد آن اظهار تاسف کرد  که راه یابی کتاب های کنکوری و شبه کنکوری به مقطع ابتدایی، پدیده ای در نوع خود جالب توجه است.

     آیا کتب درسی پاسخگو است؟

مساله ای که منجر به روی آوردن به چنین کتاب هایی شده نقص کتب آموزشی رسمی است. هرچند برخی از کتاب‌های درسی از نظر محتوا یا ساختار دارای ایراداتی هستند اما به هرحال در مجموع کتاب درسی رسمی برای تقویت ذهن دانش‌آموزان طبق استاندارد‌های آموزشی طراحی شده‌اند. بسیاری از معلمان معتقدند که کتب کمک آموزشی می تواند به عنوان آموزش مکمل در کنار کتب آموزشی رسمی مطرح باشد و نواقص آن را پوشش دهد. دلایلی که معلمان برای استفاده از این آموزش های مکمل در دایره جزیی تر کتب آموزشی رسمی بیان می کنند این است که این آموزش ها منجر به تعمیق فرایند یاددهی – یادگیری در زندگی دانش آموزان، غنی سازی برنامه ی درسی، رسیدن فراگیران به مهارت طراحی و حل مسئله است اما در سوی دیگر برخی از کارشناسان آموزش و روان شناسان تربیتی معتقدند این کتاب ها فقط ذهن دانش آموزان را تنبل می کند. عقیده این کارشناسان و برخی از رتبه های برتر کنکور که در اصل موفقیت در کنکور هدف نهایی تالیف چنین کتبی است خلاف دیدگاه این معلمان است. به باور آن ها هر آنچه که لازم باشد در کتب درسی موجود است و فهم کامل این کتب می تواند نیاز دانش آموزان را مرتفع کند اما ماجرا هنگامی مساله دارتر می شود که برخی از مسئولان و متخصصان وزارت آموزش و پرورش اعلام می شود که ۵۰ درصد از کتاب های کمک درسی موجود در بازار از شرایط استاندارد خارج هستند و استفاده کردن از آنها صرفا حفظ کردن را به جای یادگیری مفهومی و عمیق ملکه ذهن دانش آموزان می کند.

     کتب کمک آموزشی، معایب و مزایا

در کنار معایبی که عنوان شد فشار مضاعف مادی که توصیه و اجبار خرید این کتب در مدرسه به خانواده ها وارد می کند نیز مطرح است. این در حالی است که ما در کشور با کمبود مدارس و کلاس درس روبه‌روهستیم و جمعیت زیادی دانش آموز بازمانده از تحصیل داریم. مساله اجبار به دو صورت اجبار واقعی و اجبار پنهان مطرح است. تحت تاثیر تبلیغات و توصیه های معلمان به خانواده ها القا می شود که موفقیت در کنکور بدون این کتاب ها ممکن نیست و طبیعتا خانواده ها برای موفقیت فرزندان حاضرند هزینه گزاف آن ها را با سختی بپردازند.دکتر قاسم زاده رییس کارگروه پیش دبستانی انجمن پژوهشی پویا و پژوهشگر و مدرس دانشگاه معتقد است که نفوذ کتب کمک آموزشی در سطوح مختلف تحصیلی نه تنها به نفع دانش آموزان نیست بلکه حتی به آنان آسیب های جدی در زمینه رشد استعدادهای فکری وارد می کند. او درباره تاثیرات کتب کمک آموزشی و تست زنی به خبرنگار نوآوران می‌گوید:« دانش آموزان در هر دوره از رشد خود نیازهای گوناگونی دارند برای همین باید نیازهای آموزشی آن ها را مطابق با رشد سنی شان برطرف کرد. متاسفانه نفوذ کتب کمک آموزشی شبه کنکوری به مقاطع ابتدایی منجر به انتقال هراس و اضطراب کنکور به این مقطع شده، معیار سنجشی که در مفید بودن آن جای تردید است. برای رشد کودکان باید به همه ابعاد و آموزش و پرروش در تمام جنبه ها توجه کرد نه این که فقط تقویت ذهنی و رشد شناختی آنان را در راس قرار داد.» به گفته این پژوهشگر کتاب های راهنمای گوناگون « گیج کننده و خسته کننده است و توانایی ذهنی و تفکری دانش آموزان را کاهش می دهد، مساله این است که خود پدیده کنکور استرس زا و هراس آور است و به قدر کافی به دانش آموزان آسیب می رساند به طوری که ما می بینیم که دانش آموزان موفق در کنکور در سایر جنبه های زندگی زیاد موفق نیستند و یا دانش آموزانی که در کنکور موفق نیستند در دیگر زمینه های زندگی از کنکوری های موفق پیشی گرفته اند، این خود دلیل محکمی برای این معیار سنجش نادرست است که ما با انتقال آن به مقاطع پایین تر این آسیب ها را بیشتر می کنیم.»به گفته اکثر کارشناسان این کتاب‌ها منجر تنبلی ذهن و از بین بردن خلاقیت و ابتکار آنان می شود.

     صدای وزیر آموزش و پرورش درآمده است

فخرالدین دانش آشتیانی وزیر جدید آموزش و پرورش در مراسم معارفه  خود نسبت به موضوعی که به تازگی مشاهده شده و آن هم توزیع کتب شبه کنکوری در مقاطع دبستان و ابتدایی است، اظهار نگرانی کرد. دانش آشتیانی گفت: «مشکل عمده‌ای که در آموزش و پرورش از آن رنج می‌بریم سیطره آموزش به پرورش است. در تمام دنیا نسبت به آموزش و پرورش تفاوت عمده‌ای رخ داده است و مدرسه به عنوان جایگاهی است که دانش‌آموز باید ابتدا پرورش یابد، وی با بیان اینکه اولویت اول ما باید اجرای مهارت‌های زندگی در برنامه درسی مقاطع ابتدایی باشد، خاطرنشان کرد: در جامعه شاهدیم که سیطره آموزش و در انتهای آن بحث کنکور به عنوان بلای بزرگی که آموزش و پرورش به آن مبتلا شده است، ایجاد شده و متأسفانه بازار داغ آموزش در این قسمت فعال است. دانش آشتیانی ضمن بیان اینکه به شدت رنج می‌برم از اینکه می‌بینم حتی در مقطع دبستان کتاب‌های کنکور توزیع می‌شود، تصریح کرد: این موضوع فشار زیادی به دانش‌آموزان و اولیا وارد می‌کند و تا زمانی که این سیطره وجود داشته باشد نمی‌توانیم به امر پرورش بپردازیم. وزیر آموزش و پرورش با اشاره به آسیب‌های اجتماعی بیان داشت: اگر این موضوع را ریشه‌یابی کنیم، ریشه آن در همین مسئله است و اگر قدرت تفکر، اعتماد به نفس، حل مسئله، مقابله با مشکلات و راستی و صداقت در دانش‌آموز شکل گیرد، چرا باید آسیب‌ اجتماعی وجود داشته باشد؟ وی با اشاره به بر اینکه آسیب اجتماعی از اینجاست که جوان با ناملایماتی روبرو می‌شود که در محیط مدرسه است، گفت: دانش‌آموز در این خصوص توان مقابله با آن را نمی‌تواند داشته باشد در نتیجه به ناهنجاری‌ها روی می‌آورد و مسائل آموزش و پرورش این است که ما بستری برای کسب مهارت در مدرسه در دانش‌آموز ایجاد نکرده‌ایم.»


خبرنگار: آسو جواهری