رئیس انجمن آسیب‌شناسی ایران در گفت‌و‌گو با نوآوران تأکید کرد:

بخش‌خصوصی به‌شدت متعهد و کارآمد، مجری طرح توزیع موادمخدر دولتی شود

«توزیع موادمخدر دولتی»، عنوان طرحی است که طی روزهای اخیر ذهن‌های بسیاری را به خود مشغول کرده است و علت آن را می‌توان در عدم انتشار جزئیات طرح‌های حساس این‌چنینی دانست.

  1. ۳ هفته،۴ روز قبل
  2. ۰
کوروش محمدی
نوآوران -

سؤال‌های بسیاری از این دست مطرح است که چطور بیماران معتاد شناسایی و مشمول این طرح خواهند شد؟ بسیاری از صاحبنظران، اجرای اصولی و مدیریت صحیح طرح توزیع موادمخدر دولتی را امری راهگشا و مثمر می‌دانند و در توجیه آن کنترل مصرف موادمخدر توسط معتادان را عنوان می‌کنند. کارشناسان این حوزه همچنین تأکید می‌کنند که مجری چنین طرح حساسی باید بخش خصوصی متعهد و کارآمد باشد و دولت به دور از اجرا به نظارت صحیح بپردازد چراکه ورود دولت به اجرای این طرح زمینه ایجاد مافیا و رانت را فراهم می‌کند.

بر کسی پوشیده نیست که اجرای صحیح طرح توزیع موادمخدر دولتی علاوه بر این‌که موجب برچیده شدن بساط قاچاقچیان می‌شود، کار دستگاه‌های قضایی را نیز سهل‌تر می‌کند و همچنین موجب کنترل مصرف موادمخدر از سوی معتادان می‌شود. در همین خصوص به گفت‌و‌گو با کوروش محمدی، جامعه‌شناس و رئیس انجمن آسیب‌شناسی ایران پرداختیم که ماحصل آن تقدیم مخاطبان گرامی می‌شود

در حال حاضر بحث دولتی کردن موادمخدر مطرح شده است. از مفاد این طرح تا چه حد اطلاع دارید؟ آیا این طرح را مناسب شرایط جامعه می‌دانید؟

این طرح از سوی ستاد مبارزه با مواد مخدر طراحی، تدوین و به مجلس داده است و برای تصویب و تبدیل به قانون شدن نیازمند موافقت نمایندگان مجلس است. کارشناسان ستاد مبارزه با مواد مخدر اعلام کردند که جزئیات این طرح هنوز مشخص نیست. برکسی پوشیده نیست که طرح دولتی کردن موادمخدر همچون تیغ دولبه‌ای است که درصورت اجرا و مدیریت صحیح می‌تواند بسیار موفق باشد و به کاهش آسیب‌های اجتماعی کمک کند. همچنین اجرای صحیح این طرح موجب از بین رفتن مافیای قاچاق موادمخدر می‌شود و به‌‌نوعی احترام به شخصیت بیماران وابسته به موادمخدر است

به نظر شما طرح دولتی کردن موادمخدر در صورت عدم مدیریت صحیح چه آسیب‌هایی به دنبال خواهد داشت؟

در اثر سوء‌مدیریت و عدم کنترل صحیح و به‌جا و به‌موقع و اصولی این طرح می‌تواند به آفتی بدتر از موادمخدر درجامعه تبدیل و مافیاهای پشت‌پرده ایجاد شود. متأسفانه به طور معمول سیستم دولتی هر جا که ورود می‌یابد احتمال خطر رانت وجود خواهد داشت. اگر در اجرای طرح دولتی کردن موادمخدر به سمتی حرکت کنیم که افراد سودجو بخواهند به عنوان رابط بین دولت و مردم قرار گیرند و آن‌ها تبدیل به مافیا شوند، هیچ تفاوتی با شرایطی که قاچاقچیان موادمخدر به توزیع در سطح جامعه می‌پردازند، وجود نخواهد داشت. از این رو می‌توان گفت چنین طرح‌های حساسی همچون تیغ دولبه هستند که از یک سو پس از تصویب و قانونی شدن آن‌ها می‌توان شاهد آثار مثبتش در جامعه باشیم و در چنین حالتی حتی حساسیت‌های بی‌مورد جامعه نسبت به موادمخدر کاهش می‌یابد و موادمخدر تحت‌عنوان دارو در اختیار بیماران و کسانی که نیاز جسمانی دارند قرار می‌گیرد و در عین حال به کاهش مصرف موادمخدر و حتی جلوگیری از تغییر الگوی مصرف جامعه نیز می‌انجامد. در سوی دیگر ممکن است شاهد لبه خطرناک تیغ باشیم که فساد و مشکلات جدی‌تری برای جامعه به دنبال خواهند داشت. از این رو به دلیل این‌که هنوز جزئیات دقیق طرح دولتی کردن موادمخدر مشخص نشده و همچنین تعریف درستی نیز از شخص بیمار ارائه نشده است که بیماران با چه شرایطی می‌توانند موادمخدر را از سیستم دولتی دریافت کنند، اکنون ورود به آن چندان توجیه ندارد

دست‌اندرکاران تدوین و تصویب و اجرای این طرح چه مواردی را باید مورد توجه قرار دهند تا شاهد ثمرات به جای آسیب‌های ناشی از آن باشیم؟

به اعتقاد من قبل از این‌که طرح دولتی کردن موادمخدر به تصویب نمایندگان مجلس برسد، باید این نکته مدنظر قرار گیرد که سیستم دولتی به عنوان یک سیستم عامل متمرکز به طور مستقیم به این موضوع ورود نکند و حتماً از بخش خصوصی به عنوان لایه‌ ارتباطی و واسطه با مردم استفاده شود. اگر دولت به طور متمرکز به اجرای این طرح بپردازد، قطعاً با فساد و رانت‌های مافیاهای موادمخدر دولتی مواجه خواهیم بود. از این رو ضروری است که به دقت جزئیات مورد بررسی قرار گیرد و بهتر است از دیدگاه‌های سنجیده کارشناسان این حوزه بهره‌مند شوند. حدود 30 سال است کارشناسان بسیاری در این حوزه فعالیت می‌کنند. امیدواریم چنین طرح‌های حساسی با سلیقه و نظر دو نفر به صورت  محدود تدوین نشود و حتماً از نظرات فعالان این حوزه استفاده شود. چراکه خطرات طرح‌های حساس این‌چنینی بسیار جدی‌ خواهد بود.

* با اجرای طرح توزیع موادمخدر دولتی می‌توان امید داشت که زندان‌ها خلوت‌تر و کار دستگاه‌های قضایی راحت‌تر ‌شود؟ باتوجه به کاهش انگیزه قاچاق موادمخدر می‌توان امید به رفع خطرات تهدیدکننده نیروهای انتظامی و مرزبانان داشت؟

با اجرای طرح توزیع موادمخدر دولتی نباید چنین بپنداریم که دیگر قاچاقچی‌ها فعالیت نخواهند کرد. طبیعتاً هموراه قاچاقچیانی هستند که به فکر تنوع در نوع مواد ورودی به کشور و ترویج شکل جدیدی از الگوهای مصرف هستند و حتی ممکن است که با راه‌اندازی تبلیغات سوء علیه این طرح بسیاری از افراد را از این قاعده و برنامه جدا کنند. نکته مهمی که باید در این خصوص موردتوجه قرار گیرد

این است که دولت فقط نقش ناظر در این میان ایفا کند و در زمینه اجرا ورود نیابد و در این خصوص از بخش خصوصی متعهد و کارآمد برای توزیع مواد مخدر استفاده کند. درحقیقت دولت باید با نظارت قوی به کنترل اوضاع بپردازد چراکه در غیر این‌صورت اگر خودش عامل اجرایی باشد، بی‌شک طرح توزیع موادمخدر دولتی تبدیل به آفتی جدی برای جامعه می‌شود و عوارض بسیار بحرانی همچون آسیب به قشر نوجوان را به دنبال خواهد داشت. اگر چنین طرحی به درستی مدیریت نشود و موادمخدر به راحتی یافت شود، همان قاچاقچیانی که بساط موادفروشی‌شان را اکنون برمی‌چینیم، آن زمان باید بساط دلالی‌شان را جمع کنیم. نباید شرایط به‌گونه‌ای مهیا شود که با سوداگران با موادمخدر دولتی به ادامه فعالیت‌های غیرقانونی و آسیب‌زای خود ادامه دهند. طرح موادمخدر دولتی باید با مدیریت و تدبیر صحیح و استفاده از بدنه کارشناسی بخش خصوصی متعهد توزیع یابد. درحقیقت بخش خصوصی کارآمد باید به عنوان واسطه دولت و بیماران قرار گیرند تا شاهد بهبود خدمات‌رسانی و برقراری ارتباط بهتر با مردم باشیم. همانطور که اشاره کردید درصورت مدیریت درست اجرای طرح، زندان‌ها با کاهش جمعیت قاچاقچیان موادمخدر مواجه خواهند بود.   

متأسفانه در شرایط کنونی به دلیل ضعف قوانین ممکن است که طرح توزیع موادمخدر دولتی مورد سوء‌استفاده سوداگران مرگ قرار گیرد. در حال حاضر طراحان این طرح عنوان کرده‌اند که فعلاً توزیع دولتی موادمخدر سنتی را در برنامه دارند و بعدها ممکن است به سمت موادمخدر صنعتی نیز پیش روند. فقط باید این نکته مهم را در نظر داشت که طرح با مدیریت صحیح بخش خصوصی کارآمد و نظارت صحیح دولت انجام شود. چراکه اگر کوچکترین قدمی برخلاف تدبیر و اصول برداشته شود، شاهد توزیع موادمخدرصنعتی به صورت غیرقابل کنترل و در میان همه سنین جامعه خواهیم بود.

* به نظر شما درصورت اجرای طرح توزیع موادمخدر دولتی می‌توان به کنترل اعتیاد در جامعه امیدوار بود؟

اجرای طرح‌های این چنینی همچون بشکه باروت هستند که از یک سو می‌توان از آن برای مصارف دفاعی ارزشمند در راستای خدمت‌رسانی به بشر استفاده کرد و از دیگر سو در صورت انفجار می‌تواند منطقه‌ای را ویران کند و خود تبدیل به بحران شود. از این جهت خیلی حساس است و بر همین اساس نباید با موضوع ساده برخورد کرد. به اعتقاد من نمایندگان مجلس و همه دست‌اندرکاران این طرح نباید در تصویب عجله کنند. بلکه باید کارشناسی شده و با صرف زمان و استفاده از نظرات کارشناسان خبره و همچنین بهره‌مندی از تجربیات سایر کشورها در این زمینه به تصویب بپردازند چراکه تعجیل در تصویب، خسارات جبران‌ناشدنی در جامعه به دنبال خواهد داشت.


خبرنگار: آرزو قادری