غرق شدن در تلگرام سن و سال نمی‌شناسد

بحران شبکه‌های اجتماعی

فائزه مومنی- تماس ازراه دور،کامپیوتر و به طور کلی ارتباطات جمعی همه در قامت شبکه‌های اجتماعی به عنوان عرصه جدید ارتباطات ظهور کرده‌اند.عرصه‌ای که نسخه چاپی،رادیو،تلویزیون و سینما را به عنوان دوره‌های گذشته وسایل ارتباط جمعی پشت سر گذاشته و بر دنیای ارتباطات حکم‌رانی می‌کند.ارتباط دیگر یک سویه نیست و همه به نوعی رسانه اند. با قرار گرفتن نوجوانان در معرض انواع و اقسام شبکه‌های اجتماعی جدید ناخودآگاه فضایی به وجود می‌آید که مفید یا مضر بودن آن را به ورطه امتحان می‌کشد.

  1. ۵ ماه قبل
  2. ۰
شبکه های اجتماعی
نوآوران -

قدمت شبکه‌های اجتماعی در ایران به دوران ظهور فیس بوک برمی‌گردد.این شبکه فعالیت خود را در قالب سایت اینترنتی عمومی مخصوص دانشجویان و فضاهای دانشگاهی آغاز کرد وطولی نکشید که به یک ابزار اجتماعی برای عموم مردم تبدیل شد.چندی بعد با اوج گرفتن تب فیس بوک میان کاربران ایرانی، فیلتر،دسترسی به فیسبوک را محدود کرد تا زمانی که نگاه ها از صفحه کامپیوتر به گوشی‌های موبایل دوخته شد.ابزار‌هایی چون وی‌چت،تانگو،وایبر‌و واتس آپ با هر بار فیلترینگ جایگزین ابزار دیگری می‌شدند.استفاده از ابزار‌های موبایلی گاهی تنها به گروه‌های سرگرمی و   ردو بدل شدن جک و یا پیام‌های سطحی ختم می‌شد.نسخه متفاوت شبکه‌های اجتماعی، اینستاگرام بود که نه تنها بدلیل شکل ظاهری طرفداران زیادی پیدا کرد بلکه به محلی برای رونق کسب و کار هم تبدیل شد.بعد از همه اینها پرطرفدارترین شبکه‌های اجتماعی در حال حاضر تلگرام است.تلگرام در ابتدا به عنوان جایگزینی برای وایبر به دلیل کم حجم بودن و سرعت بالاتر شناخته شد بود. در ابتدا استیکر‌های متفاوت تلگرام به عنوان ویژگی بارز آن مطرح اما به مرور زمان بر قابلیت‌های آن افزوده شد.آنچه تحول بزرگی در این شبکه اجتماعی به حساب می‌آمد به‌روز بودن کانال‌های تلگرامی بود.کانال‌های خبری،بهداشت جنسی،روابط زناشویی و راه و رمز زندگی سالم و کانال‌های مسئولان و سیاستمدارن کشور از جمله این کانال هاست.شبکه‌های اجتماعی با وجود خوبی‌هایی مثل ارزان قیمت بودن،تبادل اطلاعات رایگان،افزایش هوش هیجانی و پشت سر گذاشتن فشارهای اجتماعی باعث به وجود آمدن نگرانی‌هایی میان خانواده‌ها و مسئولان درباره اثرات مخرب آن‌، مخصوصا برکودکان و نوجوانان شده است.

عمومی کردن زندگی خصوصی

بنیاد Kaiser family در تازه‌ترین مطالعه خود به این نتیجه رسیده که نوجوانان 8تا 18سال در هر روز به طور میانگین 7ساعت از رسانه‌های اجتماعی و ابزارهای سرگرمی استفاده می‌کنند که این رقم برای یک هفته 50ساعت محاسبه می‌شود.زمانی که این افراد مقابل نمایشگر دیجیتال قرار می‌گیرند میزان فعالیت‌های بدنی آن‌ها تقریبا به صفر می‌رسد. از ملاقات حضوری با هم سن و سالان خود غافل می‌شوند، گفت و گو با اعضای خانواذه را کنار می‌گذارند و بحث و تبادل نظر با افراد خانواده درآن‌ها مشاهده نمی‌شود. بسیاری از کودکانی که عضو شبکه‌های اجتماعی هستند اضافه وزن دارند و مرکز Kaiser در بررسی خود متوجه شده است که مهارت یادگیری این افراد نسبت همسالان خود با سرعت کم‌تری رشد می‌کند .این مرکز می‌گوید کودکانی که در مقابل گروه‌های دوستانه یا اعضای خانواده قرار می‌گیرند از نظر روانی غایب هستند و به خوبی نمی‌توانند ارتباط حضوری خود را مدیریت کنند .جامعه شناسان بر این باورند که ارتباط مبتنی بر شبکه‌های اجتماعی بیش‌ترین تاثیر خود را بر روابط خانوادگی بر جا می‌گذارد.دلیل اصلی این تاثیرات این است که اعضای یک خانواده ترجیح می‌دهند اتفاقات مهمی که در طول روز برای آنها می‌افتد روی شبکه‌های رسانه‌ای و فضاهای اجتماعی به اشتراک بگذارند.

مجید ابهری کارشناس آسیب‌های اجتماعی در این باره به نوآوران می‌گوید: به دلیل فقدان مدیریت اوقات فراغت و مدیریت و برنامه ریزی شبکه‌های اجتماعی،نوجوانان ما دچار نوموفوبیا(ترس دوری از تلفن همراه)شده اند به طوری که حتی در رختخواب از تلفن همراه خود استفاده می‌کنند و در صورت قطع اینترنت و یا ایجاد مشکلی در تلفن خود دچار استرس می‌شوند.

ابهری ادامه می‌دهد:انزوا و گوشه گیری از اولین عوارض اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی است.ورود به گروه‌های دوستی و تمایل به دوستی با جنس مخالف باعث انحراف اخلاقی و بلوغ زود رس کودکان و نوجوانان می‌شود.

ابهری شبکه‌های اجتماعی را عرصه‌ای برای کلاهبردان و سازمان‌های جاسوسی می‌داند  که این سازمان‌ها از غفلت و ناآگاهی نوجوانان براید دورکردن آن‌ها  از مسیر درست زندگی استفاده می‌کنند.

شبکه اجتماعی واقعیت زمان ما

دکتر حسین باهر جامعه شناس و استاد دانشگاه شهید بهشتی درگفت‌و گو با «نوآوران» از گذر نابهنگام جامعه ایران از سنتی به پست مدرن یاد می‌کند و می‌گوید جامعه اروپا در یک دوران سیصد ساله از مرحله سنتی به مدرن و بعد به پست مدرن قدم گذاشت اما ایران ناگهان از جامعه سنتی  تبدیل به جامعه‌ای پست مدرن شد.این در حالی است که بستر و زمینه فکری و فرهنگی مناسب این تحول ایجاد نشده است.

باهر ادامه می‌دهد:بخشی از جامعه ایران همچنان معتقد و پای‌بند به مسائل سنتی هستند و بخشی از جامعه که نوجوانان و جوانان بخش قابل ملاحظه آن را شامل می‌شود تمایل به رفتار‌های پست مدرن مآبانه دارند.

باهر راه حل کاهش آسیب‌های اجتماعی ناشی از فضای مجازی را کم کردن سختگیری بخش سنتی جامعه بر بخش علاقه‌مند به حضور در شبکه‌های اجتماعی می‌داند و می‌گوید:سازمان‌ها و ارگان‌های زیربط با ایجاد کردن محیط و زمینه‌های مناسب برای گذران اوقات فراغت نوجوانان و افزایش جلوه‌های بصری صدا و سیما می‌توانند از حضور مداوم آن‌ها در شبکه‌های اجتماعی به عنوان رسانه‌ای سرگرم کننده و دارای هوش هیجانی بالا جلوگیری کنند.

مجید ابهری نیز در ادامه گفت‌ وگو خود، دلیل تمایل و علاقه کودکان و نوجوانان را خالی بودن محیط‌هایی برای تفریح و سرگرمی نوجوانان در زندگی‌ آن‌ها می‌ داند و معتقد است اگر خانواده‌ها با مدیریت اوقات فراغت فرزندان خود زمان‌های بیکاری آن‌ها را پر کنند و در عین حال الگو‌های مناسب رفتاری را به آن‌ها آموزش دهند دیگر نوجوانان برای سرگرمی و یا یافتن الگوهای مناسب رفتاری دست به گریبان شبکه‌های اجتماعی ‌نمی‌شوند.

ابهری در پایان گفت:نوجوانی دورانی است که فرد بیش از هر زمان دیگری در خطر اضطراب و افسردگی قرار دارد و کیفیت خواب می تواند این حساسیت را بیشتر کند. بررسی‌های من نشان می‌دهد که هر چه نوجوانان بیشتر در سایت های اجتماعی فعالیت کنند و از لحاظ عاطفی با آن درگیر شوند میزان اضطراب و افسردگی در آنها بیشتر و خواب آنها کمتر می‌شود.

ابهری ادامه می‌دهد: به خصوص کسانی که شب ها و قبل از خواب وارد این سایت های اجتماعی می شوند درگیری عاطفی بیشتری با آن دارند و بیشترین آسیب پذیری از طریق این سایت ها به این دسته از نوجوانان وارد می شود. از طرف دیگر در کسانی که به صورت غیرفعال در این سایت ها شرکت می کنند درجه آسیب پذیری بیشتر است. اینها افرادی هستند که فقط پست های دیگران را می خوانند و خود فعالانه در ارتباط با دیگران شرکت نمی کنند.

تاثیری که اینترنت به طور عام و شبکه های اجتماعی مجازی به صورت خاص میتوانند بر روی این نسل ها بگذارند میتواند آن باشد که این ذهنیت را در آنها به وجود آورد که جامعه را از منظر مانیتور خود و کنش متقابل اجتماعی را از پشت پنجره ای از کلمات انجام دهد.

اما نمی توان یک طرفه به قاضی رفت.خدماتی که شبکه های اجتماعی برای بشریت عرضه داشته اند غیر قابل انکار است.آنها برای ما بعد مکان و زمان را از بین برده اند و باعث به وجود آمدن برخوردهای بین فر هنگی و پیدایش مقوله چند فرهنگی شده اند.

اما آنچه که به نظر مضر می آید استفاده نا به جا و زیاد از حد از این شبکه ها است و این میتواند در جامعه رو به گذار ایران، که با سرعتی زیاد رو به مدرنیته می رود و شاید فرهنگ آن یارای مقابله با این هجوم را نداشته باشد به شدت مخرب باشد.