گزارشی از نقش شبکه های اجتماعی در خنثی کردن کودتای ترکیه

"Face time" به داد اردوغان رسید

ساعت حدود 1:30 بامداد بود که خبر کودتا در ترکیه شبکه های اجتماعی را پر کرد. تایید این خبر از طرف مسوولان سیاسی ترکیه چشم های نیمه بسته کاربران را کاملا باز کرد و از آن به بعد همه در پی اخبار لحظه به لحظه این کودتا بودند

  1. ۴ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
کودتا در ترکیه
نوآوران -

همه کانال های تلگرامی با هر موضوعی، حتی کانال های سرگرمی، این اخبار را مو‌به‌مو گزارش می‌کردند. البته جالب است بدانید که در همین حال شبکه خبر در حال پخش مستندی از آمریکای لاتین بود. به همین علت کاربران به اجبار به همین اخبار اکتفا می‌کردند. بعد از تایید خبر کودتا تصاویری از آنکارا با حضور تانک در خیابان‌ها منتشر شد که کاربران را برای اطلاع از بقیه اخبار و تصاویر مشتاق تر کرد. حمله مردم به عابربانک های شهر، پمپ بنزین ها و خبر کشته شدن یک نفر در فرودگاه اخباری بود که  در کمتر از نیم ساعت به سرعت پخش می‌شد. یکی از موضوعات جالب این خبرها شایعه فرار اردوغان به ایران بود که دست‌مایه ساخته شدن لطیفه های بسیاری از سوی کاربران شبکه های اجتماعی شد.

 رسانه های ارتباط جمعی و تأثیر آن درتحولات اجتماعی

در جهان امروزی، وسایل ارتباط جمعی از مهم ترین ارکان اطلاع رسانی و فرهنگ سازی هر جامعه به شمار می آید. این ابزار به افراد جامعه کمک می کند تا در مسیر و خط مشی معین خود موفق تر و با آگاهی و اطلاعات بیشتری حرکت کنند. وسایل ارتباط جمعی در چگونگی تعامل متقابل شهروندان تأثیر می گذارد و کنش ها و واکنش ها را جهت دار و متناسب با دیگر ابعاد جامعه می سازد؛ همچنان که نهادهای اجتماعی را برجسته ساخته و گسترش می دهد و میان افرد احساسات عاطفی و روانی مشترکی برقرار می سازد. بدون شک، رسانه های همگانی دارای کارکردهای متفاوت و متعدد، در دو بعد مثبت و منفی هستند. این ابزار می تواند به افراد کمک کند تا در مسیر درست و صحیح حرکت کنند و بستر پیدایش هنجارها و ارزش های تازه اجتماعی و تغییر در شیوه رفتار افراد را فراهم نمایند. رسانه ها در پیدایش عادات تازه، شکل گیری فرهنگ های جدید منطقه ای و جهانی و تغییر در رفتار و خلق و خوی انسان نیز سهمی بزرگی بر عهده دارند.

از میان همه تأثیرات و نقش های مثبت و منفی شبکه های اجتماعی بر افراد و جوامع جدید و فارغ از همه آنها، مسأله ای که اهمیت بسیاری در بحث شبکه های اجتماعی داشته است، نوعی سیطره پنهان است که روابط انسانی را تسخیر کرده است. حقیقت این است که جوامع امروزی، خواسته یا ناخواسته از مجموعه ای از شبکه های اجتماعی واقعی شکل گرفته اند که مجموعه آن در اصطلاح «جامعه» معرفی شده است؛ اما انتقال این فضا به محیط و فضای مجازی باعث می شود که سیطره و کنترل کامل تری بر روابط اجتماعی صورت گیرد. از این رو، سردمداران و مدعیان حاکمیت استعماری در دنیا، برای کنترل هر چه بیشتر افکار عمومی جوامع، علاوه بر گسترش رسانه ها، به تعاریف جدیدی از روابط انسانی نیز دست یافته اند تا سیطره خویش را تکمیل سازند. در واقع، به وضوح می توان این اهداف را در شکل گیری و توسعه روزافزون این اجتماعات اینترنتی مشاهده کرد.

به دلیل استقبال بی نظیر و گسترده کاربران از این شبکه ها و بازدید دائمی هر یک از آنان از صفحه های خود در شبکه ها، اجتماع آنان توانسته است نقش بسیار مؤثر و گسترده ای را در ایجاد اجتماعات، تحولات و بحران ها با اغراض صحیح یا ناصحیح ایجاد کند؛ همچنان که اطلاع رسانی خوب و مناسب از همین طریق نیز توانسته است در جلوگیری از بروز بحران ها و حوادث مؤثر افتد. سرعت زیاد در تبادل اطلاعات و اخبار و عدم وابستگی به آداب و قواعد دست و پاگیر اطلاع رسانی و اخبار، از جمله ویژگی های مهم در این چرخه بوده است.

شناخته شدن جوامع مجازی به عنوان پایگاه های تأثیرگذار در زندگی فیزیکی، عامل مؤثر و تعیین کننده ای است که آنها را به صورت ابزاری برای اعمال قدرت، ایجاد تحرک، فشار سیاسی و اقتصادی و حتی راه اندازی انقلاب در آورده است.

همان‌طور که بهار عربی توسط همین رسانه ها نه تنها سال ها دیکتاتوری را به چالش کشید بلکه تشخیص مردم را نسبت به کارایی فن آوری های رسانه های جدید در به وجود آوردن ارزش های مشترک برای حمایت از خیزش ها را بالا برد. در حقیقت، نا آرامی های اجتماعی و سیاسی که در کشور هایی مثل تونس ، مصر، لیبی ، سوریه، یمن و بحرین رخ داد، توسط فن آوری های جدید به روش های متفاوتی شکل گرفت.

شبکه های اجتماعی؛ نیروی محرک مردم برای خنثی کردن کودتا

شاید کم‌تر کسی تصورش را می‌کرد امکان پخش زنده‌ در شبکه‌های اجتماعی مثل فیسبوک و پریسکوپ تا این حد بتواند تاثیرگذار و جریان‌ساز باشد؛ اما مردم ترکیه با استفاده از همین ابزار و به اشتراک گذاشتن لحظاتی که در خیابان‌ها تجربه می‌کردند، تعداد بیش‌تری از مردم را به خیابان‌ها دعوت کردند و با همین روش مبارزه‌ی مردم با ارتش وارد فاز بعدی شد. خود اردوغان هم که امکان حاضر شدن در مقابل دوربین‌های تلویزیون را نداشت، از طریق اپلیکیشن Face Time پیام‌اش را به مردم ترکیه رساند. مجری تلویزیون با نشان دادن صفحه‌ی نمایش گوشی هوشمندش به بیننده‌ها پیام‌ اردوغان را به مخاطبان‌اش رساند. استفاده از اپلیکیشن Face Time و اطمینان ضمنی مردم ترکیه از این‌که رییس‌جمهور کشورشان به دست نیروهای ارتش نیافته و هنوز هم می‌تواند آن‌ها را رهبری و هدایت کند؛ بر پررنگ‌تر ظاهر شدن‌شان در خیابان‌ها تاثیر بسزایی داشت. حتی می‌توان چنین استدلال کرد که مردم به کمک شبکه‌های اجتماعی توانستند کودتای روز پانزدهم جولادی ترکیه را خنثی کنند.

شایعات آفت شبکه های اجتماعی

از آسیب های شبکه های اجتماعی می‌توان به از بین رفتن ارتباط چهره به چهره، تغییر سبک زندگی، اضطراب و استرس مداوم  و... اشلره کرد. در زمینه هدایت جریان‌های سیاسی هم شایعه در این شبکه ها بزرگ ترین خبر محسوب می‌شود. شایعات در فضای مجازی معمولا با این جمله ها آغاز می شوند : "فوری فوری"، "لطفا اطلاع رسانی کنید"، "نقل از فلان مسئول"، "اطلاعیه فوری" و "توجه توجه". شایعاتی که دامنه انتشارات آنها روز به روز در شبکه های اجتماعی گسترده تر می شود. در این شبکه‌ها اطلاعات در سریع‌ترین زمان ممکن و بدون آگاهی از درستی آن منتشر می‌شود و همین امر سبب می‌شود که بازار شایعات در فضای مجازی به ویژه شبکه‌های اجتماعی داغ باشد به طوری که انتشار یک شایعه در ابعاد گسترده و سرعت بالا، بارها و بارها حتی مقامات رسمی کشور را وادار به تکذیب آن نموده و با چالشی مهم دست به گریبان کرده است.

 دکتر ابهری، جامعه شناس، درباره خطرهای احتمالی شبکه های اجتماعی در هدایت تحولات سیاسی به خبرنگار نوآوران گفت: شبکه های اجتماعی به عنوان گسترده ترین وسیله ارتباطی رایگان در صورتی که در مسیر درست و منمطقی به کار گرفته شود با توجه به اقبال عمومی به آن بسیار تاثیرگذار است. اما متاسفانه در کنار اطلاع رسانی های گسترده در این باره شایعات و اخبار خاکستری نیز توسط این شبکه ها به افکار عمومی منتقل می‌شوند که این مساله به یک معضل در این زمینه تبدیل شده است. تنها راهی که می تواند به حل این معضل کمک کند آموزش است. با آموزش صحیح می توان جایگاه این شبکه ها و استفاده درست از آن را برای کاربران مشخص کرد.