بررسی باغ کشی در پایتخت

کارد به استخوان باغ های تهران رسیده است

در مطالعه ای جدید نشان داده شده است که زندگی در کنار درختان می تواند تاثیر بسزایی بر افزایش سلامت انسان ها بگذارد. محققان دانشگاه شیکاگو دریافتند زندگی کردن در خیابانی که 11 عدد درخت بیشتر از حد متوسط درختان کوچه های دیگر دارد، سلامت را به میزان ارزش حقوق سالیانه هزار دلار افزایش می دهد. ساکنان محلات شهری که دارای درختان بیشتری هستند، احساس سلامتی بیشتر و مواجهه کمتر با شرایط قلبی-متابولیک مانند بیماری قلبی و دیابت را گزارش کرده اند. اما پیش‌بینی ها نشان می دهد که براساس آخرین مطالعات از وضعیت باغات تهران صورت گرفته است

  1. ۴ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
کارد به استخوان باغ های تهران رسیده است
نوآوران -

در اواخر دهه 60  عرصه باغات مشجر شهر تهران بیش از 15 هزار هکتار بود اما در فاصله 20 سال (اوایل دهه 90) نزدیک به 6 هزار هکتار از این مساحت سبز از بین می‌رود و به انواع برج‌های ساختمانی تبدیل می‌شود. بر مبنای مطالعات صورت گرفته در سه سال اخیر نیز حدود دو هزار هکتار از این اراضی به عنوان منابع و ذخایر تنفس‌گاهی تهران تخریب و تغییرکاربری پیدا کرده طوری که در حال حاضر فقط 7 هزار هکتار (نیمی از مساحت اولیه باغات در دهه 60) باقی مانده است که به نظر می‌رسد با حجم تخلفات ساختمانی در حال انجام در حوزه ساخت‌وساز، باغات خصوصی باقی مانده به شدت در خطر انقراض قرار گرفته‌اند. این یعنی اینکه تاثیر درختان بر زندگی تهرانی‌ها منتفی است و اگر روند نابودی به همین ترتیب پیش برود در سال‌های آینده مردم این شهر خفه خواهند شد!

با باغ‌های تهران چه کرده‌ایم؟

محمد حقانی رئیس کمیته محیط‌زیست شورای شهر تهران سال هاست منتقد نگاه مدیریت شهری به کسب درآمد است . او نحوه درآمد زایی برای تهران را تهدیدی برای باغات پایتخت می داند .محمد حقانی در گفتگو با خبرنگار نوآوران با اشاره به اینکه شهرداری به‌خاطر افزایش درآمد خود حاضر است تمام باغ های تهران را از بین ببرد،گفت:در مصوبه ای که در شورا دوم در سال 82تصویب شد به مالکان اجازه داده شد تا 30درصد از سطح اشتغال باغ در 9طبقه سی در 100بسازند که 70درصد دیگر باغ باشد.متاسفانه هرچند با نیت خبر انجام شد اما در عمل موفق نبود و 40_30درصد از سطح فقط صرف طبقات پایین و ساخت پارکینگ شد.و همچنین ساخت دسترسی به ساختمان و ...باعث شد به مرور بقیه درخت ها هم بریده شود.در قدیم باغ ها برای مالکان منبع درآمد بودند.به طوریکه با فروش محصولات زندگی خودرا میچرخاندند.برای کسانی هم که دستشان به دهانشان می رسید حکم تفرجگاه را داشت.اما افراد سودجو با خرید باغ ها به قیمت بالا از مالکان و تبدیل آن‌ها به برج باعث از بین رفت درختان و باغ‌ها در سطح شهر شدند.و شهرداری به جای جلوگیری از ساخت و ندادن پروانه با هدف درآمد زایی به این ماده در قانون که کسانی که اراضی کشور را ازبین ببرند،قانون می‌تواند  باغ را به نفع مردم مصادره کند،بی توجهی کرد.این درحالی است که هزینه شهرداری با 5هزار میلیارد تامین می‌شود و دیگر نیاز به کسب درآمد و یا سود از سایر منابع ندارد.اما زیاده خواهی شهرداری باعث از بین رفتن محیط زیست شده است.

رئیس کمیته محیط زیست شورای شهر تهران ادامه می دهد:یکی دیگر از دلایلی که باعث نابودی باغ‌ها شده است،شناسنامه نداشتن درخت ها است.به‌طوریکه در صورت نابودی درختی هیچ مدرک و دلیل قانع کننده ای برای ارائه در دادگاه مبنی بر اثبات آن وجود ندارد.در قانون آمده است که حتی درختان کنار خیابان هم باید شناسنامه داشته‌باشند و پلاک کوبی بشوند اما شهرداری اقدامی برای این‌کار تا کنون انجام نداده است.در سال‌های قبل کارهایی به‌صورت مقطعی انجام شد و مدتی درختان شناسنامه داشتند اما دیگر این روند ادامه پیدا نکرد.و سودجویان به‌راحتی می‌توانند خود را درباره قطع درختان تبرئه کنند. او  ورود هر روزه جمعیت به پایتخت و تمرکز فعالیت های اقتصادی، فرهنگی و سیاسی در تهران و نیاز به مسکن و زمین را تهدیدی جدی برای فضای سبز پایتخت می داند و می گوید: رشد بی سابقه قیمت زمین، تقاضای بازار ساختمان، بازگشت نسبتا سریع سرمایه و رشد بخش دلالی، تبدیل مسکن از یک کالای مصرفی به کالای سرمایه ای ، صدور اسناد ملکی براساس موارد 147 و 148 قانون ثبت و خردشدن باغات و زمین ها از عوامل عمده تاثیرگذار بر انهدام باغ هاست . کل کمربند سبز شهر تهران اعم از پارک چیتگر، لویزان، سرخ حصار، فضای سبز فرودگاه مهرآباد 4 هزار و 500 هکتار بود اما حالا می بینیم طی 20 سال همین مقدار از باغات تهران را از دست داده ایم. این موضوع زمانی غم انگیزتر می شود که بدانیم بیشتر درختانی که قدمت بالا داشته و سبب بهبود کیفیت هوا می شدند، از بین رفته اند. یعنی بیشتر فضای سبزی که قبل از انقلاب ایجاد شده بود. باغات باقی مانده نیز به دلیل توسعه ناموزون شهر تهران به تدریج از بین خواهند رفت.

حقانی در پایان التزام به قانون توسط مردم و به‌خصوص مجریان قانون  را عاملی برای پیشگیری نابودی باغ‌ها دانست و گفت بخاطر درآمد زایی و کسب سود نباید محیط زیست را از بین برد.

چه کسی مسئول است؟

احمد مسجد جامعی در نشستی با موضوع «باغات پایتخت» که در شورا شهر برگزار شده بود با بیان اینکه در حوزه بحث محیط‌‌زیست پرسش این است که ما به عنوان میراث‌داران این باغ بزرگ که ایران خوانده می‌شود، هر کدام چه مسئولیتی داریم؟ گفت:« یکی مسئولیت فردی، دیگری مسئولیت سازمانی و در نهایت مسئولیت ملی است. ما به عنوان یک فرد در پایداری این باغ که ایران است و همه ایران است، به صورت فردی و گروهی و ملی چه مسئولیتی داریم و چه باید بکنیم. این نکته بسیار مهمی است که ببینیم هویت‌های متکثر ما چه چیزی را بیان می‌کند.

وی ادامه داد: وضعیت امروز شهرهای ما وضعیت بسیار پیچیده‌ای است که خاص تهران هم نیست. تهران یک شهر است با ۶۵۰ کیلومتر مساحت از سه میلیون کیلومتر مربع مساحت ایران که ۱۰ میلیون جمعیت از جمعیت ۸۰ میلیونی ایران را در خود جای داده است؛ این به خودی خود مخرب محیط‌زیست و مبین عدم توسعه پایدار است. امروز برای تامین آب تهران، سد لار، سد کرج، سد طالقان و بسیاری از سدها و چاه‌های دیگر را داریم که برای آبادی تهران به کار می‌گیریم و باز هم با این عوارض وسیع روبرو هستیم. آلودگی هوا بیشتر می‌شود، آلودگی زمین بیشتر می‌شود، مواد سمی و مضر موجود در سبزیجات و میوه‌جات بیشتر می‌شود که این یک مسئله جدی است؛ یعنی حیات در این شهر در حال نابودی است. حق حیات که اولین حق همه مخلوقات است در حال از بین رفتن است و ما اینجا چه باید بکنیم؟

به گفته این عضو شورای شهر تهران، وقتی قرار است این مسائل را مطرح کنیم، مهمترین موضوع این است که چه باید بکنیم. مسئولیت اجتماعی مسئولیت مشترکی است که یک فرد، یا گروه یا سازمان در قبال استفاده از یک شهر و یک محیط باید بر عهده بگیرد. مثلاً اگر در شهری یک شرکت ماشین‌سازی، خودرو می‌سازد و خودروهای آن شرکت برای شهر آلودگی ایجاد می‌کند، وظیفه دارد این آلودگی را جبران کند. ما در شورای شهر در همان سال اول این موضوع را مطرح کردیم که این شرکت‌ها درصدی از سود خودشان را به مبارزه با عوارض زیست‌محیطی اختصاص دهند. اگر این را در نظر بگیریم پس همه صنایع در این باب مسئولند. همه NGOها مسئولند که البته ما مجموعه‌های خوبی در مبارزه با آلودگی‌های زیست‌محیطی داریم.

مسجدجامعی توصیه کرد: دولت در برنامه ششم به این مسئولیت اجتماعی بپردازد و هر شخصی و سازمانی که خواسته یا ناخواسته به محیط زیست ضربه می‌زند، مسئولیت آن را بپذیرد و اگر مقصر بود، مجرم شناخته شود. جای این موضوع در برنامه‌های ملی ما خالی است و در برنامه‌های پنجم و پیش از آن نیز نبوده است.»

مانیتورینگ را روشن کنید!

«به گفته کارشناسان حاضر در نشست کمپین حفاظت از باغات که با حمایت انجمن مفاخر معماری ایران برگزار شده بود، بخش زیادی از پدیده تخریب باغات تهران طی دو سال اخیر ناشی از خاموش بودن سیستم مانیتورینگ شهر تهران (دیده‌بان ساخت و سازها برای رصد انحراف از ضوابط بالادست شهر) بوده که به واسطه از کار انداختن این سیستم، ضوابط اولیه طرح تفصیلی تهران به راحتی در مدیریت شهری تغییر کرد و کاربری‌های متناسب با سلیقه مالک از دو راه دفاتر خدمات الکترونیک و کمیسیون ماده پنج اجرایی شد. باغات تهران تا قبل از دهه 70 محل درآمد اقتصادی مردم بود اما در سال‌های اخیر و هم‌اکنون به محل درآمد برای تامین مخارج شهر تبدیل شده است. از ابتدا باغ‌ها نقش مهمی در ایجاد زندگی سالم انسان‌ها داشته‌اند،  ناهنجاری‌هایی که به تدریج در شهر‌ها شاهد آن هستیم.»

حرف کارشناسان

کارشناسان شهری مهم ترین علت تخریب باغات  را سودجویی سوداگران برج ساز و درآمدزایی شهرداری از محل تغییر کاربری می دانند  که سبب شده تا نفع مشترکی برای هر دو عامل تخریب باغات شهر به وجود آید این در حالی است تخریب باغات برای تامین درآمد منابع مالی برای اداره شهر مشابه فروش کلیه بدن انسان برای انجام عمل زیبایی بینی است.

نوستالژی کوچه باغ های شمرون 

کوچه باغات قدیمی شمیران هنوز ردشان در خاطرات کودکی ما باقی مانده است . اما حالا کوچه های باریک و قدیمی تبدیل به کارگاه های بزرگ ساختمانی شده اند . در

سید عبدالله انوار، تهران شناس  درباره شمیران و باغاتش می گوید: با گسترش سرطانی تهران، فاصله بین این شهر و شمیران از بین رفته و شمیران به یکی از محله های تهران تبدیل شده است .

او به بخش شمیران دردانشنامه تهران بزرگ اشاره می کند و می گوید: آنچه با مطالعه بخش شمیران از دانشنامه تهران به ذهن خطور می کند و شرنگی از آه و افسوس را بر جان خوانندگان می ریزد، ارائه اسناد و شواهد متعددی از تخریب باغ ها، هویت تاریخی و بافت فرهنگی-اجتماعی شمیران طی 50 سال گذشته و بویژه از دهه 1370 به بعد است.

شمیران در دوره قاجار جایگاه باغ ها و چنارستان های بزرگی بود ، این باغ ها نم نم از بین رفته اند و امروزه تقریباً چیزی از آنها باقی نمانده است؛ آنها هم که مانده اند، عموما مشکل حقوقی داشته اند و امکان تبدیل شان به برج یا مجتمع تجاری وجود نداشته است.

امین احمد رازی از نویسندگان دوره صفویه در کتاب هفت اقلیم می نویسد:طهران در زمان فرمانفرمای ایران، شاه تهماسب صفوی، سمت شهریت پذیرفت و الحال جداول انهار و اشجار سایه دار باغات جنت، مستثنا از دیگر شهر و دیار است و بر رویه اش کوهستانی است موسوم به شمیران که قطعه ای است از قطعه های جنان.

بخش اعظم این قطعه از جنان تا حدود 20 سال پیش همچنان باقی بود تا اینکه با تصمیم گیری های  گروهی از مدیران شهری و طماعی جماعت بساز و بفروش به جنگلی از آهن و سیمان تبدیل شد و این روزها یکی از آلوده ترین نقاط پهنه تهران بزرگ است.