تهران، آمادگی مقابله با بحران‌های بزرگ شهری را ندارد

حادثه شهران؛ زنگ خطر ایمنی شهری

بامداد 28 خرداد ماه امسال انفجار لوله گاز موجب ایجاد گودالی به طول حدود 30مترو عمق بیش از 15 متر در خیابن شهران شد.

  1. ۳ ماه قبل
  2. ۰
حادثه شهران؛ زنگ خطر ایمنی شهری
نوآوران -

حادثه‌ای که مرگ دو نفر را گرفت و ترس و وحشت زیادی را در دل اهالی و ساکنان آن به‌جا گذاشت. از آن زمان به بعد گمانه‌زنی های بسیاری درباره علت این حادثه در رسانه‌ها و از قول مسوولان شنیده می‌شد. گروهی فرو نشست زمین را علت اصلی ترکیدگی لوله گاز منطقه و به دنبال آن قطع سایر شریان‌‌های حیاتی شامل آب، برق و تلفن می‌دانستند و گروهی دیگر ریزش تونل در دست احداث یکی از خطوط مترو را عامل اصلی ترکیدگی لوله گاز بیان می‌‌کردند. حالا بعد از گذشت یک ماه از این حادثه رئیس سازمان مدیریت بحران کشور مترو را مقصر نهایی «حادثه شهران» اعلام کرده و گفته که چسبنده نبودن بافت خاک باعث فرو ریزش خاک شده است. این در حالی است که منشی فراکسیون حمل و نقل شهرداری تهران به ما اعلام کرده است که هنوز مقصر حادثه شناسایی نشده است. با این همه حال و فارغ از اینکه کدام ارگان مسوول این حادثه است، مسأله اساسی این است مشابه چنین حوادثی ممکن است بازهم در تهران اتفاق بیفتد و جان تعداد بیش‌تری از مردم را بگیرد در این حال جواب مسوولان برای پیدا کردن علت حادثه کافی نیست و پیشگیری از وقوع چنین اتفاقاتی باید اولویت مدیریت شهری باشد.

 علت اصلی حادثه شهران هنوز مشخص نیست

سعید سعدیان، عضو نظام مهندسی کشور معتقد است که برای ساخت ساختمان و یاحفر تونل مترو باید میزان استحکام خاک و مقاوم‌پذیری آن مورد بررسی قرار بگیرد و مطالعات اولیه درباره آن انجام شود. این در حالی است که با توجه به ادعای رییس سازمان مدیریت بحران کشور شهرداری قبل از ساخت مترو در این محدوده حجم خاک ریخته شده در مترو را با ابعاد حفره در نظر نگرفته‌اند و در نتیجه با فشار لوله گاز خاک این منطقه نشست کرده‌است.

اسماعیل نجار با اشاره به اینکه مترو مقصر نهایی حادثه شهران است به ایسنا گفته بحثی که در زمان حادثه شهران مطرح شد این بود که بافت خاک از چسبندگی کافی برخوردار نبوده و حفر مترو باعث فروریزش خاک شده است و همین امر نیز سبب فشار به لوله گاز، لوله آب و کابل‌های انتقال برق شده و در نهایت منجر به گسستگی در این خطوط و شکستگی لوله و حریق شده است.

رئیس سازمان مدیریت بحران کشور با بیان اینکه حفاری مترو باعث این حادثه شده است، درباره ادعای مسوولان شهرداری مبنی بر وجود مغار یا همان حفره در این بخش از خاک منطقه شهران نیز تاکید کرده که شهرداری تهران معتقد است که حجم خاک ریخته شده در تونل مترو با ابعاد حفره متناسب نیست و به همین دلیل احتمالا یک مغار در این محدوده وجود داشته است اما بحث بر سر این است که اگر مغاری همانجا بوده چرا مترو پیش از آغاز فعالیتش آن را بررسی نکرده است؟

در همین حال ابوالفضل قناعتی، عضو شورای شهر تهران به «نوآوران» می‌گوید: کارشناسان دادگستری هنوز نظر خود را مبنی بر علت اصلی حادثه شهران به ما اعلام نکرده اند و هنوز نمی‌توان ادعا کرد که مترو عامل اصلی این اتفاق در شهران است. این گفته قناعتی را علیرضا سعیدی یکی از کارشناسان حادثه شهران تایید می‌کند و می‌گوید: هنوز علت حادثه مشخص نیست و ما اجازه صحبت کردن تا اعلام نتیجه نهایی در خصوص این اتفاق را نداریم.

   شهر تهران آمادگی مقابله با بحران‌های بزرگ را ندارد

کارشناسان شهری معتقدند حادثه انفجار لوله گاز در منطقه شهران از دو زاویه درباره میزان آسیب‌‌پذیری شهر تهران در برابر حوادث طبیعی و همچنین تاب پایتخت در برابر حوادث غیرمترقبه در ابعاد بزرگ با اهمیت و قابل بررسی است. 

علی بیت‌‌اللهی، مدیر بخش خطرپذیری و زلزله‌شناسی مهندسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی می‌گوید: حادثه شهران مقیاس کوچک شده‌‌ای از یک بحران بزرگ شهری است از بابت آمادگی در برابر حادثه بزرگی همچون سیل و زلزله دانست. میزان آمادگی در برابر حادثه‌ای کوچک همچون ترکیدگی لوله گاز و ایجاد یک گودال ۲۰ متری و میزان اندک آمادگی برای جلوگیری از گسترش ابعاد بحران‌های بعدی ناشی از یک حادثه کوچک به خوبی می‌تواند نشان دهد که کلان‌شهر تهران در صورت بروز حادثه بزرگی همچون سیل یا زلزله با چه بحران‌هایی مواجه خواهد شد.

او با اشاره به هماهنگی کلیه عناصر درگیر در ساخت وسازهای شهری و شبکه شریان‌های حیاتی مستقرشده زیر زمین تهران ادامه می‌دهد: درهم‌تنیدگی خطوط انتقال شریان‌های حیاتی و خدمات زیرساختی و نبود نظام مشخص در ایجاد شریان‌های حیاتی شهری اعم از آب و برق و گاز گرفته تا تونل مترو و کابل‌‌های فیبر نوری از جمله عواملی است که در زمان بروز حادثه از سوی یکی از این عناصر به سرعت به سایر عناصر تسری پیدا کرده و ابعاد حادثه را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

به گفته مدیر بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بعد از این حادثه مجموعه‌‌ای از عناصر مربوط به زیرساخت‌های شهری نمایان شده است که بدون نظم خاصی در جوار یکدیگر مستقر شده‌اند. علاوه بر این سطح زیرین این عناصر نیز حفاری تونل مترو در جریان است که در زمان وقوع حادثه به سرعت یکدیگر را تحت تاثیر قرار داده‌اند.

بیت‌اللهی آمادگی نداشتن بنیه کلانشهر تهران برای مقابله با بحران‌‌ها به ویژه در ابعاد بزرگ و ناکارآمدی اقدامات اجرایی در مجموعه مدیریت شهری منطبق بر کاهش بحران از عبرت های حادثه شهران می‌داند.

به گفته او فارغ از این موضوع که در این حادثه ریزش تونل مترو منجر به ترکیدگی لوله گاز شده است یا آنکه فرونشست زمین این حادثه را به وجود آورده است نکته مهم‌تر این است که در زمان بروز حوادث این‌چنینی به دلیل ساختار شبکه زیرساخت شهری، ایجاد اختلال در هریک از این شبکه‌‌ها تبعاتی را برای سایر عناصر زیرساخت شهر تهران و شریان‌های حیاتی شهر به وجود خواهد آورد.

او اضافه می‌کند : قطعا این حادثه نشان از وجود نقصی در شبکه زیرساخت شهری دارد. ضمن آنکه این نکته را نباید فراموش کنیم که این حادثه در منطقه‌‌ای از شهر رخ داد که از یکسو تراکم جمعیت و بافت مسکونی اندکی درآن مستقرند و از سوی دیگر در تونل مترو کارگران مشغول به کار نبودند وگرنه بی تردید ابعاد خسارات احتمالی این حادثه گسترش پیدا می‌‌کرد.

   نبود مدیریت یکپارچه شهری

حادثه شهران با اظهارنظر تعداد زیادی از مدیران ارشد شهری در فضای مجازی همراه شد. تکیه اصلی مدیران شهری در علت واقعی بروز این حادثه «نبود مدیریت یکپارچه شهری» است. محمدباقر قالیباف شهردار تهران در پست صفحه اینستاگرام خود با اشاره به اینکه وقوع حادثه شهران امتحانی برای تمامی مدیران و مسوولان مرتبط با مدیریت بحران است، نوشت: یکی از نقص‌های اصلی که در چنین بزنگاه‌‌هایی رخ می‌‌نماید، فقدان مدیریت یکپارچه شهری است. همچنین مرتضی طلایی، عضو شورای شهر تهران نیز این حادثه را ناشی از حلقه مفقوده مدیریت یکپارچه شهری دانست.

محمد سالاری، رئیس کمیسیون شهرسازی شورای شهر تهران نیز معتقد است: آتش‌‌سوزی در محله شهران واقع در غرب تهران هشداری جدی برای تمامی نهادها، سازمان‌‌ها و مسوولان کشور است چراکه به‌دلیل تحقق نیافتن مدیریت یکپارچه شهری شاهد موازی‌‌کاری تمامی نهادهای خدمتگذار در شهر هستیم و اطلاعات مربوط به آب، گاز، تلفن، برق، شبکه راه‌‌ها و مترو در اختیار یک نهاد واحد مانند شهرداری قرار ندارد.

کارشناسان مدیریت بحران با اشاره به خسارت احتمالی وارد شده به منطقه شهران به دنبال ترکیدگی لوله گاز معتقدند در مقابل حوادث کوچک، انسان‌ساز و قابل کنترلی همچون حاد ثه شهران، حوادث طبیعی و بزرگی همچون زلزله به مراتب خسارات بیشتری به محدوده شهری وارد می‌کند، بنابراین اگر راهکارهایی برای مدیریت بحران حوادث طبیعی بزرگی همچون زلزله از طریق سیستم‌های هشدار سریع زلزله در سازمان‌های خدمات‌رسان شهری مثل آب، برق و گاز ایجاد شود بی‌تردید کنترل و مدیریت بحران‌های کوچکی همچون حادثه شهران نیز به آسانی امکان‌پذیر می‌شود. ضمن آنکه در این مسیر مکان، زمان و شدت حادثه بر ابعاد خسارت‌های احتمالی پس از وقوع بحران اثرگذار خواهد بود. به‌عنوان مثال اگر حادثه‌ای مشابه حادثه شهران در بافت فرسوده شهری که دارای شبکه زیر ساخت قدیمی، ساختمان‌های فرسوده و تراکم جمعیتی بالاتری است اتفاق بیفتد، ابعاد خسارت مالی و جانی چندین برابر خواهد شد.