بهزیستی به 6 سکونتگاه ورود می‌کند

ایران 18 میلیون ساکن غیر رسمی دارد

سکونتگاه‌های غیر رسمی به مکان‌هایی گفته می‌شود که مهاجرین روستایی و محرومان جامعه شهری را در خود جای داده‌است. این مناطق امروزه تبدیل به یکی از معضل‌های شهری شده‌است.

  1. ۳ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
ایران 18 میلیون ساکن غیر رسمی دارد
نوآوران -

طبق اعلام معاون ساماندهی امور جوانان 11 میلیون نفر در سراسر کشور در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند که از این تعداد3میلیون آن جوان‌اند. البته طبق گفته‌های رییس انجمن مددکاران در آمارهای غیر رسمی این تعداد به 18میلیون در کل کشورمی‌رسد. نحوه برخورد با این معضل در دوره‌های مختلف متفاوت بوده است. در دوره‌ای بی‌تفاوتی به وجود این محل‌ها سیاست رفتاری مسوولان بود. در دوره‌ای دیگر نگاه قهری و تخریب آن‌ها در اولویت سازما‌ن‌ها قرار گرفت و اما حالا در دوره سوم ورود نگاه اجتماعی و کمک به آن‌ها یکی از هدف‌های اصلی متولیان مقابله با افزایش این مناطق قرار گرفته است. به‌طوری‌که دیروز معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی استان تهران از مداخله در شش سکونت‌گاه غیررسمی درحاشیه تهران خبر داد و درعین حال رییس انجمن مددکاران هم در خبری به «نوآوران» ایجاد حد متوسط امکانات در این منطقه تا سال 1404 را اولویت سازمان‌های متولی در این امر اعلام کرد. با ورود نگاه اجتماعی به این معضل اجتماعی می‌توان امیدوار بود که در سال‌های آتی دیگر شاهد افزایش این سکونتگاه‌ها در شهر و افزایش آسیب‌های اجتماعی از دریچه آن‌ها نخواهیم بود.

 18میلیون ساکن غیر رسمی در کشور

«سکونتگاه‌های غیررسمی» پدیده‌ای است که با افزایش موج شهرنشینی، به‌ویژه در شهرهای بزرگ، به مرور زمان، رو به افزایش گذاشت .ساکنان این بافت‌ها عمدتا مهاجران روستایی و تهیدستان شهری هستند که بدون مجوز و خارج از برنامه‌ریزی رسمی و قانونی توسعه شهری (طرح‌های جامع و تفصیلی) در درون یا خارج از محدوده قانونی شهرها زندگی می‌کنند. ساکنان این مناطق به‌طور معمول فاقد سند مالکیت هستند و از نظر ویژگی‌های کالبدی و برخورداری از خدمات و زیرساخت‌های شهری، مشابه بافت‌های فرسوده دچار کمبود هستند .این موضوع خاص کشور ما نیست و در حال حاضر ۴۲‌درصد جمعیت کشورهای جهان سوم یا در حال توسعه در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند. ۵۲‌هزار هکتار مساحت سکونتگاه‌های غیررسمی در کشور شناسایی و مورد مطالعه قرار گرفته است که از این حدود ۲۴‌هزار هکتار خارج از برنامه ریزی رسمی و قانونی توسعه شهری، عمدتا بدون مجوز در درون یا خارج از محدوده قانونی شهرها به وجود آمده است.

به گفته سید حسن موسوی چلک، رییس انجمن مددکاران اجتماعی ایران طبق بررسی که از سکونتگاه‌های غیر رسمی، بافت‌های تاریخی و فرسوده و روستاهای الحاق شده به شهرها انجام شده تعداد کل جمعیت این سکونتگاه‌ها 18میلیون نفر است. در این بررسی 91شهر و 947منطقه شناسایی شدند که از این تعداد 11منطقه جزو سکونتگاه‌های غیر رسمی  به‌شمار می‌‌آیند. همچنین محمد سعید ایزدی، معاون وزیر راه و شهرسازی معتقد است دو هزار و 700 روستا در حریم شهرهای بزرگ است که به لحاظ مدیریتی دچار نابسامانی هستند و شهرداری هیچ تسلطی روی ساخت و ساز در حریم ندارد و همین امر سبب شده جمعیتی که به شهر وارد می‌شود این حریم‌ها را برای ساخت و ساز مورد توجه قرار دهد.  

در همین حال ابراهیم غفار، معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی استان تهران از مداخله این سازمان در سکونت‌گاه‌های غیررسمی استان تهران خبر داده و گفته شهرستان‌های استان تهران دارای 36 سکونت‌گاه غیررسمی هستند که این محلات در اولویت مداخله قرار گرفته‌اند.

به گفته این مقام مسوول با توجه به توانایی سازمان بهزیستی از ابتدای سال جاری طرحی به منظور مداخله در شش سکونت‌گاه غیررسمی حاشیه تهران آغاز شده است.

     حل معضل سکونتگاه‌های غیر رسمی  با نگاه اجتماعی 

چلک، آسیب شناس اجتماعی معتقد است در ابتدای برخورد با این معضل مسوولان بی تفاوتی را پیشه کردند. بعد از تبدیل شدن آن به یک بحران با دید تخریبگرایانه به آن نگریستند اما حالا با تجدید نظر خوبی که در نحوه برخورد آن‌ها اتفاق‌افتاده است، ورود نگاه اجتماعی و حل آن از دریچه نگاه جامعه شناسان و آسیب شناسان می‌توان به حل آن در سال‌های آینده امیدوار بود. او درباره راه‌حل‌های رفع این‌گونه از سکونتگاه‌ها، راه‌های کوتاه‌مدت را با دید حذف‌شدگی، بدون نتیجه می‌داند و می‌گوید: باید راه‌حل‌های بلندمدت به کار گرفته شود. باید از مناطق محروم، محرومیت‌زدایی شود و امکانات عادی زندگی به آنجا برسد. یعنی شرایط برای زیست سالم همراه با تحصیل فراهم شود. علاوه بر این، رونق اقتصادی از طریق اشتغال مناسب می‌تواند برای آن‌ها درآمدزا باشد؛ زیرا اکثرا  مهاجر هستند. این آسیب شناس اجتماعی با اشاره به اینکه یکی از سازمان‌هایی که می‌تواند متولی ساماندهی این‌هم معضل باشد، بهزیستی است ادامه می‌دهد: در ابتدا قرار بود که فقط امکاناتی مانند آب و برق به آن‌‌ها داده شود اما بعد از مطالعاتی که انجام شد قصد داریم تا با همکاری ارگان‌های دولتی و غیر دولتی تمام امکانات اعم از تحصیلی، اجتماعی، بهداشتی را به این منطقه  منتقل کنیم. 

او« خاک سفید» را به عنوان یکی از این سکونتگاه ها مثال می‌زند و می‌گوید با رفتارهای مقابله‌ای که در در آن زمان برای این منطقه انجام شد دیدیم که دیگر این منطقه جایگاه سابق را ندارد. اطمینان داریم که با نگاه انسان محوری که به این مشکل شده است طبق برنامه‌ریزی که انجام شده تا پنج سال دیگر و تا سال 1404 تمام این مناطق دارای حد متوسط امکانات‌اند.

موسوی چلک با اشاره به اینکه شهرداری و سازمان راه و شهرسازی همکاری خوبی در این رابطه انجام داده‌اند.می‌گوید: دیگر نمی‌توان به مردمان ساکن این مناطق جمعیت غیر رسمی گفت و باید به لحاظ روانی و اجتماعی هم باید به ساکنان سکونتگاه‌های غیررسمی توجه شود؛ زیرا آن‌ها نگاهشان به خودشان هم به چشم یک شهروند عادی نیست و همین موضوع، سبب می‌شود تا این نگاه به سایر افراد جامعه هم تسری یابد. پس امکانات عادی زندگی باید به این مناطق برسد تا آسیب‌ها به حداقل رسد. در همین حال معاون وزیر راه و شهرسازی اعلام کرده است که پیشگیری و پیش‌نگری از ایجاد سکونتگاه‌های غیررسمی در اولویت است. محمدسعید ایزدی گفته که براساس کارهای کارشناسی از شدت میزان کاهش یافته و جابه‌جایی جمعیتی در موارد خاص ادامه دارد ولی از روند شتابان خود بسیار کاسته شده است.

او با اشاره به اینکه در گذشته تدبیری در زمینه پیشگیری و پیش‌نگری در ایجاد و گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی وجود نداشته است تاکید کرده است که فرض بر این بوده که در تمام طول دوره‌های گذشته برنامه‌ها روی درمان سکونتگاه‌های غیررسمی متمرکز بوده است در حالی که بخش عمده‌ای از فعالیت‌ها روی پیشگیری و پیش‌نگری باید متمرکز می‌شد.

غفاری هم درباره طرح مداخله اجتماعی به ‌سکونتگاه‌ها گفته که در حال حاضر در نیمه راه بوده و مداخلات خود را در شهرک عزیزی واقع در شهر قدس، میان‌آباد در اسلامشهر، وحیده در شهریار، سلطان‌آباد و اکبرآباد در بهارستان و سرخه‌حصار در محمدآباد دنبال می‌کنند.

معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی استان تهران با اشاره به اینکه بهزیستی در جهت ایجاد مراکز توسعه محلی و پایگاه خدمات اجتماعی اقدام کرده، تاکید کرده است که قرار است تا کلینیک‌های مددکاری در این مناطق نقش تسهیل‌گری را داشته و « مراکز توسعه محلی» را با کمک معتمدین این محلات به منظور ارائه خدمات اجتماعی به ساکنین آنها

 ایجاد کنند. غفاری هدف بهزیستی از ایجاد پایگاه‌های خدمات اجتماعی در این محلات را ارائه خدمات تخصصی به ساکنان این مناطق دانسته و اضافه کرده که تعداد کثیری از جامعه هدف سازمان بهزیستی کشور در این مناطق حضور داشته و از این طریق می‌توان خدمات خود را نزدیک‌تر، سریعتر و در دسترس‌تر  قرار دهیم. 

حمایت از کودکان زیر شش سال جهت ثبت‌نام در مهدهای کودک، شناسایی گروه‌های آسیب، شناسایی معلولین ساکن در این مناطق، زنان سرپرست خانوار و سایر جامعه هدف بهزیستی را از برنامه‌های این طرح اعلام کرد.

غفاری همچنین اعلام کرده است که در حال حاضر سازمان بهزیستی کشور بودجه‌ای برای ورود به سایر سکونت‌گاه‌های غیررسمی حاشیه تهران ندارد و تاکنون برای راه‌اندازی هر کدام از مراکز توسعه محلی در این مناطق حدود 50 میلیون تومان هزینه کرده‌است.

به‌هرحال آنچه اهمیت دارد این است که در همه دنیا، این‌گونه سکونتگاه‌ها وجود دارد. شهر مردگان در مصر که در حاشیه گورستان قدیمی شهر قاهره شکل گرفته است، یکی از بهترین نمونه‌های آن است که در سایر کشورهای جهان سوم، به وفور به چشم می‌خورد. اما راه علاج آن، تجهیز امکانات این مناطق است تا به زندگی عادی مردم شهر، نزدیک شود و امکان رخ دادن بزهکاری که از شاخصه‌های آن به‌شمار می‌رود،  ازبین برود.