بررسی علت نشست های زمین پایتخت

زمینی که دهان باز می‌کند

هرروز یک میلی متر از زمین در تهران نشست می‌کند یعنی در سال ۳۶ سانتی متر. این میزان نشست تهران را رکورد دار نشست زمین در دنیا کرده است.

  1. ۳ ماه قبل
  2. ۰
زمینی که دهان باز می‌کند
نوآوران -

شاید چند سال دیگر نشست زمین در تهران با این اوضاع خراب شریان‌های لوله‌های آب و گاز و خسارت های جانی و مالی که از این راه دامن گیر مردم می‌شود، تبدیل به یک پدیده عادی شود که راه گریزی از آن وجود ندارد. مردم گمان کنند که اگر از هرچیزی نمی میرند یا خانه و زندگیشان در خطر نیست، حداقل یک نشست زمینی وجود دارد که در لحظه همه را نابود کند. پنج شنبه در خیابان پیامبر زمین سه متر نشست کرد که باعث شد ماشین و راننده اش یک جا به درون گودال بیفتند.خرداد ماه بود که گودال 15متری شهران به وجود آمد که البته دو کشته هم داشت. درهم‌تنیدگی خطوط انتقال شریان‌های حیاتی و خدمات زیرساختی و نبود نظام مشخص در ایجاد شریان‌های حیاتی شهری اعم از آب و برق و گاز گرفته تا تونل مترو و کابل‌‌های فیبر نوری از جمله عواملی است که در زمان بروز حادثه از سوی یکی از این عناصر به سرعت به سایر عناصر تسری پیدا کرده و ابعاد حادثه را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.می توان گفت بعد از این حوادث مجموعه‌‌ای از عناصر مربوط به زیرساخت‌های شهری نمایان شده است که بدون نظم خاصی در جوار یکدیگر مستقر شده‌اند. علاوه بر این سطح زیرین این عناصر نیز حفاری تونل مترو در جریان است که در زمان وقوع حادثه به سرعت یکدیگر را تحت تاثیر قرار داده‌اند. در زمان بروز حوادث این‌چنینی به دلیل ساختار شبکه زیرساخت شهری، ایجاد اختلال در هریک از این شبکه‌‌ها تبعاتی را برای سایر عناصر زیرساخت شهر تهران و شریان‌های حیاتی شهر به وجود خواهد آورد. قطعا این حادثه‌ها نشان از وجود نقصی در شبکه زیرساخت شهری دارد. ضمن آنکه این نکته را نباید فراموش کنیم که این حادثه در مناطقی از شهر رخ می‌دهد تراکم جمعیت و بافت مسکونی اندکی درآن مستقرند.

    فرسودگی لوله های آب ؛ علت اصلی  نشست زمین 

به گفته کارشناسان منطقه ۱۸ تهران حادترین منطقه از لحاظ فرونشست زمین است و در کانون نشست قرار دارد. ادامه این نشست ها شریان‌های حیاتی را دچار مشکل می‌کند و نیز ممکن است لوله‌های آب و فاضلاب دچار مشکل شود و با ایجاد مشکل در سایر حوزه‌ها، ادامه زندگی در برخی از مناطق امکانپذیر نباشد. لوله‌های آب و فاضلاب، گاز، دکل‌های فشار قوی برق و ساختمان‌های مسکونی و غیرمسکونی بر اثر نشست‌های زمین، تخریب می‌شود. در بعضی از مناطق تهران ساختمان‌ها به طور مستمر در حال ترک خوردن هستند و پی ساختمان نمی‌تواند این فشارها را تحمل کند. تا زمانی که این فرو نشست‌ها در دشت‌های زراعی رخ می‌داد، موضوع زیاد ملموس نبود اما وقتی که عوارض آن را روی سیستم حمل و نقل و شریان‌های حیاتی و مسکن و شهرسازی ایجاد شود باید منتظر عواقب و خطرات مانند آن باشیم.سلطانعلی، کارشناس شهری با اشاره به اینکه شرکت‌های گاز و آب اطلاعی از اینکه لوله‌های انتقال آب و گاز را کجا کار گذاشته‌اند، ندارند، به «نوآوران» می‌گوید: در تمام دنیا وقتی می‌خواهند لوله‌های آب و گاز و یا حتی خطوط مترو را طراحی کنند در قالب طرحی به نام «انتقال تاسیسات» جاگذاری می‌کنند که علاوه بر داشتن نقشه از تمام لوله های گذاشته شده در تمام شهر، می‌توانند در موقع لزوم و زمانی که دچار ترکیدگی و کهنگی شدند به آن‌ها رسیدگی کنند. این در حالی است که در ایران چنین برنامه‌ریزی برای جاگذار شریان‌های آب و گاز وجود ندارد به‌طوری‌که وقتی سازمان‌ها ذیربط مجوز حفر و یا گودبر داری را می‌دهند ناگهان به لوله‌ای صدمه وارد می‌کنند که اطلاعی از وجود آن نداشته‌اند.به گفته این کارشناس شهری ساماندهی جامعی برای رسیدگی به زیر ساخت‌های شهری در تهران وجود ندارد و وضعیت درهم تنیده آن بازسازی و رسیدگی را سخت و شاید غیر ممکن ساخته است.او معتقد است سیستم آب رسانی قدیمی که به آن« کاسه‌ای» می‌گویند از دلایل اصلی نشست‌های زمین در چند سال اخیر است. به طوری‌که این لوله ها به روش سنتی در داخل هم قفل می‌شوند و از آنجایی که محکم پیچ و یا جوش داده نمی‌شوند در صورتی که خاک زیر آن‌ها خالی شود از هم جدا می‌شوند و نشتی می‌دهند.این نشتی باعث نشست زمین به‌طور ناگهانی می‌شود.این گفته سلطانعلی را سعید سعیدیان یکی دیگر از کارشناسان شهری تایید می‌کند و به «نوآوران» می‌گوید: پرتی آب در تهران به علت فرسودگی لوله‌های آب بسار زیاد است و این هدر رفتن آب به مرور باعث نشست زمین می‌شود. او معتقد است سرمایه برای بازسازی این شریان ها بسیار بالا است اما حداقل احیای شریان‌هایی که در مسیر‌های پر رفت‌و آمد است می‌تواند تا حدودی از وقوع این اتفاقات بکاهد.در همین حال سلطانعلی از ایجاد کانال‌های سراسری در بعضی از تقاطع‌های حساس خبر می‌دهد و می‌گوید: اصلاح و باسازی شریان های آب و گاز در تمام شهر غیر ممکن است اما شهرداری قصد دارد تا در جاهایی حساس که رفت‌و آمد زیاد است کانال های سراسری آب و گاز جدید ایجاد کنند و در عین حال استحکام سازی خاک برای جلوگیری از نشست را افزایش دهند.او می‌گوید یکی از دلایل نشست زمین این است که بعد از جاگذاری لوله‌های آب و یا گاز باید روی آن‌ها به طور کامل مستحکم شود اما در تهران این اتفاق نیفتاده است و پیمانکاران بعد از تمام شدن کار دقت لازم را نمی‌کنند و حتی در موقع آسفالت کشی هم ممکن آسفالت را روی خاک خیس بریزند که نشت زمین را حتمی‌تر می‌کنند.این کارشناس شهری عوامل زیادی را نتیجه و علت نشست هایی از قبیل نشست شهران و یا پیامبر می‌داند و تاکید می‌کند که ناهماهنگی مدیران شهری، بی تدبیری, و نبود یک برنامه جامع با یک رهبری واحد علت اصلی چنین اتفاقاتی در سطح شهر است که نیازمند عزم جدی برای حل آن وجو دارد.در همین حال کارشناسان معتقدند که به طور لحظه ای می توان از فرونشست های پایتخت با کنترل آب های زیرزمینی پیشگیری کرد اما چنین نگاهی در حال حاضر وجود ندارد. زمینی که دچار نشست می شود برگشت ناپذیر است و امکان احیای آن وجود ندارد اما می توان از توسعه نشست های زمین جلوگیری کرد.

      ربطی به ما ندارد!

بعد از اتفاقاتی نظیر آن چه در شهران و یا خیابان پیامبر رخ داد مسوولان بلافاصله سعی‌ می‌کنند تا تقصیر را از سر خود باز کنند. حال اینکه علت این حوادث ترکیدن لوله گاز است یا حفر مترو چندان اهمیتی ندارد. موضوعی که اهمیت دارد پیشگیری از وقوع این حوادث است تا جان و مال شهروندان را به خطر نیندازد.مازیار حسینی معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران بلافاصله اعلام کرده است که هر گونه ارتباط حفر مترو با نشست زمین در خیابان پیامبر را رد کرد و گفته که شستشوی خاک ریزدانه توسط آب باعث ایجاد حفره در خیابان پیامبر شده است.به اعتقاد او خاک تهران آبرفتی است و آب به راحتی می‌تواند خاک ریزدانه را تحت تاثیر خود قرار دهد و شاهد نشست زمین باشیم. چه بسا در این مدت زمین در قسمت‌های مختلف تهران به دلیل نشت آب نشست کرده و این در حالیست که در نزدیکی آن محدوده هیچ مترو و تونلی وجود نداشته است.این مقام مسئول پیشنهاد کرده است که باید یک بار برای همیشه بروزرسانی شبکه آب تهران را به عنوان یک پروژه ملی و اولویت‌دار در دستور کار قرار دهیم تا شاهد بروز اینگونه حوادث نباشیم.در همین حال و در پی این حادثه کمیسیون شوراها مجلس به این مسأله ورود پیدا کرده است. گفته شده بیش از 30 درصد آب شرب شهری به واسطه فرسودگی لوله‌ها و نشتی آب هدر می‌رود که این مهم شسته شدن بستر نرم خاک را نیز به همراه دارد، لذا می‌طلبد شبکه آب تهران مورد بازنگری قرارگیرد و بر اساس اطلاعات زمان بندی لوله گذاری و شرایط محیطی نسبت به تعویض لوله‌های فرسوده اقدام شود.لوله‌های گازی که سالها پیش نصب شده‌اند می‌توانند از محل اتصالات به واسطه تنش‌های خستگی، دچار خردگی شوند که در نهایت منجر به شکستگی و نشت گاز و بعضا بروز حوادثی اینچنین خواهند شد، از سوی دیگر رساندن گاز تا خانه‌های مردم و سپس تبدیل آن به انرژی مصرفی امری فراموش شده است، چرا که اکنون در تمام دنیا انرژی فسیلی در نیروگاه‌ها به انرژی الکتریکی ایمن تبدیل و سپس به دست مصرف کننده خواهد رسید، لذا مادامی که به این موارد توجهی نشود، تکرار اینچنین حوادثی در بلندمدت اجتناب‌ناپذیر است.متاسفانه به دلیل ناهماهنگی بین دستگاه‌ها و به بیان دیگر به دلیل عدم مدیریت یکپارچه شهری هنوز این مهم به اجرا در نیامده است و مادامی که در زیر زمین آشفتگی و بی انضباطی تعداد قابل توجهی تاسیسات وجود داشته باشد پیش بینی اتفاقات مشابه دور از ذهن نیست.