دکتر محمد دادگران:

نمی‌توان جامعه بدون روزنامه را تصور کرد

  1. ۲ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
دکتر محمد دادگران:
نوآوران -

اگر بخواهیم به طور خلاصه و به مهم‌ترین موضوعی که در این مقوله می‌گنجد اشاره کنیم، به نظرم مهم‌ترین موضوعی که باید به آن بپردازیم نحوه استفاده ما از یک وسیله ارتباطی نوظهور و پذیرش وسیله ارتباطی جدیدتر و طرز رفتارمان با آن است، چراکه بدون این‌که وسیله ارتباطی قبلی را روی اصول و فلسفه وجودی مورد استفاده قرار دهیم، آن را ناکام رها می‌کنیم و به استفاده ابتر از وسیله ارتباطی جدیدتر می‌پردازیم.

قریب یک قرن و نیم است که ما واردکننده وسایل ارتباطی جمعی از غرب هستیم و چون این وسایل در غرب اختراع یا ساخته می‌شوند، پابه‌پای فرهنگ و نسل آن کشورها رشد و پیشرفت می‌کنند.

مردم آن کشورها می‌دانند که وسایل ارتباطی جدید را چطور مورد استفاده قرار دهند. به این ترتیب به نوعی هم‌پوشانی فرهنگی میان هر وسیله ارتباطی و مردم آن کشورها ایجاد می‌شود، اما همین وسایل ارتباطی در حالت مدرن و کامل خود به کشور ما عرضه می‌شوند و ما تجربه کافی در استفاده اولیه از آن‌ها را نداریم و طرز استفاده از وسایل ارتباطی جدید مطابق با فلسفه اصلی‌شان را نمی‌دانیم.

به عنوان مثال روزنامه وقتی به کشور ما آمد دولت وقت تصور می‌کرد که باید از این رسانه در جهت تقویت خود و سرکوب مخالفانش استفاده کند. از دیگر سو مخالفان نیز همین تصورات را درخصوص دولت داشتند، درحالی‌که در همان زمان روزنامه‌ها در غرب بیشتر به عنوان وسیله‌ای برای ارتقای سطح فرهنگی و تثبیت ارزش‌های همان جوامع استفاده می‌شد. مثال‌های ملموس‌تر و نزدیکتر در این رابطه ویدئو و ماهواره است که همه می‌دانیم چه استفاده‌های نابجایی از این دو وسیله ارتباطی موثر و مهم داشته و داریم.

اکنون نیز نوبت رسیده به طرز استفاده مردم ایران از شبکه های اجتماعی و برخوردی که با رسانه موازی آن یعنی روزنامه‌ها دارند. متأسفانه ما طی مدت نسبتاً زیاد برخورداری از روزنامه‌ها در کشورمان نتوانستیم آن‌گونه که شایسته است از این رسانه استفاده کنیم.

در شرایط کنونی که وسایل ارتباطی نوظهوری به عرصه آمده‌اند، روزنامه‌ در زندگی ما کنار گذاشته یا کمرنگ شده‌اند. پرواضح است که در آینده بدون این‌که از ظرفیت‌ها و شایستگی‌های شبکه‌های اجتماعی استفاده کنیم آن‌ها را نیز به سویی پرتاب کرده و از یک وسیله ارتباطی جدیدتر استفاده خواهیم کرد. البته باز هم به شکل ناقص و ابتر،اما نکته مهم و اساسی این است که هیچ وسیله ارتباطی جانشین وسیله ارتباطی دیگر نمی‌شود ،بلکه به استفاده‌کنندگان خود می‌افزاید. البته خاطرنشان می‌کنم بسیاری از این وسایل به نوعی همان وسایل ارتباطی قبلی هستند اما به شکلی مبسوط‌تر و جامع‌تر به عنوان مثال هیچ‌گاه فکس یا ایمیل جای نامه‌نگاری را نگرفت و هنوز هم مردم برای هم نامه می‌‌‌‌نویسند. هیچ‌گاه تلویزیون جای رادیو را نگرفت. تلگرام نیز به نوعی شکل پیشرفته و توسعه‌یافته همان تلگراف است که چند دهه پیش از وسایل ارتباطی مهم هر جامعه محسوب می‌شد، اما در این میان روزنامه و تأثیرگذاری آن در نهادهای جامعه بسیار مهم و تأثیرگذار است و مثل سایر وسایل ارتباطی نیست که با از دست دادنش و جایگزینی وسایل ارتباطی جدیدتر مسأله خاصی در جوامع رخ ندهد و این برمی‌گردد به این مهم که روزنامه‌ها علاوه بر یک وسیله ارتباطی، رسانه عظیم فرهنگی و فرهنگسازی نیز هستند، روزنامه‌ها کارشان صرفاً اطلاع‌رسانی اخبار و رویدادها نیست بلکه با ویژگی تجزیه و تحلیل مسایل و رویدادها تأثیر زیادی بر فرهنگ و ارزش‌های جامعه و حفظ آن‌ها دارند و بدون روزنامه‌ها نمی‌توان یک جامعه را تصور کرد ،چراکه در درازمدت آن جامعه قادر نخواهد بود به لحاظ فرهنگی ارزش‌های معنوی خود را حفظ کند.