تغییر واژه‌‌های کتاب زیست شناسی واکنش‌هایی در پی داشت

خوراندن اجباری فارسی سره به زیست‌شناسی

چند هفته پیش مصوبات فرهنگستان در کتاب‌های درسی اعمال شد و برخی از واژه‌های زیست شناسی تغییر یافت

  1. ۳ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
خوراندن اجباری فارسی سره به زیست‌شناسی
نوآوران -

 دفتر تالیف کتب درسی واژگانی چون میتوکندری را به راکیزه، کروموزوم به فام تن، فتوسنتز به فروغ آمایی، آپاندیس را به ویزه تبدیل کرد.

این تغییرات انتقاد دبیران و کارشناسان زیست‌شناسی را در پی داشت.به‌طوریکه آنها طی توماری خواستار اصلاح مجدد این کتاب‌ها شدند. مشترک بود زبان علمی در همه کشورها و غیر‌علمی بودن معادل‌سازی آنها، آسیب دانش‌آموزان پس از ورود به دانشگاه، غیر کارشناسانه بودن معادل‌های فارسی اصطلاحات علمی که بعضا مضحک و ناشیانه و تنها با هدف ترجمه تحت‌اللفظی جایگزین شده‌اند و بی‌توجهی به اینکه واژه‌ای که در زبان لاتین مفهوم خاصی دارد الزاما پس از ترجمه تحت‌اللفظی همان معنا را نخواهد داشت، از جمله دلایل مخالفان این تغییر بوده است. 

    سه علت واژگان‌سازی فارسی

مدیرکل دفتر تالیف کتب درسی ابتدایی و متوسطه نظری وزارت آموزش و پرورش علت معادل سازی واژگان خارجی در این درس فارسی بود زبان علم می‌داند. محمود امانی طهرانی با اشاره به اینکه زبان زنده پویای توانمند، یک زبان کامل است نه یک زبان ناقص، به ایسنا گفته اگر زبان فارسی ناقص شد و به عنوان مثال در محاورات روزمره از فارسی و در حیطه‌های علمی از زبان بیگانه چون انگلیسی استفاده کردیم، به تدریج جایگاه زبان فارسی تقلیل پیدا می‌کند و محکوم به فنا می‌شود و این اتفاقی است که در پاره‌ای از کشورهای دنیا رخ داده است. به گفته طهرانی اولین علت برای واژگان سازی فارسی، فرهنگی و هویتی است. دومین علت، ترجیح آموزشی است. به این معنا که واژگان فرنگی بخودی خود برای فرزندان ما معنادار نیستند. واژه‌ای چون «هومئوستازی» هیچ گونه بار معنایی برای فرد به وجود نمی‌آورد که جایگزین آن «هم ایستایی» است. در زبان انگلیسی «هومئو» یعنی همان و پسوند « ستازی» به معنای وضعیت ثابت و ایستا است، این واژه برای کودک انگلیسی زبان معنادار است. این واژه باید در فارسی به گونه‌ای معادل‌سازی شود که ریشه و پسوند آن برای کودک ما معنادار باشد ولو اینکه نیاز به توضیح واژه جدید باشد. مدیرکل دفتر تالیف کتب درسی معتقد است وقتی می‌خواهیم معادل سازی کنیم عقل حکم می‌کند نظر برجسته‌ترین کارشناسان حوزه تخصصی را به کار بگیریم.

    باید به معادل‌های فارسی عادت کرد

توجیه فرهنگستان ادب در مقابل مخالفان این است که روزی واژه‌های فارسی کاسبرگ، گلبرگ، جام‌گل، پرچم، آوند، هاگ و هاگدان و نظایر به جای واژه‌های خارجی سپال، پتال، کالیکس، اِستامِن، وِسِل، اسپور و اسپورانژیوم، پیشنهاد شدند استفاده از آنها برای کسانی که به آن لغات خارجی عادت کرده بودند دشوار بود اما امروز همه بدون کم‌ترین دشواری از آنها استفاده می‌کنند. به گفته حسن ذوالفقاری، مؤلف کتاب‌های درسی، تغییر این واژه‌ها ممکن است در ابتدای امر به دلیل اینکه تازه شناخته شده‌اند عجیب به‌نظر برسند.اما بعد از گذشت مدتی این برابرنهاده‌ها کاملا جا می‌افتد.

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه یکی از اقدامات بسیار موثر وزارت آموزش و پرورش کاربرد مصوبات فرهنگستان ادب در کتاب زیست شناسی پایه دهم است، به« نوآوران» می‌گوید: کارواژه سازی برای کلمات خارجی ضرورتی است که از مدرسه شروع شده است و باید در سطح جامعه گسترش یابد. او معتقد است که واژه‌های بیگانه و واژه‌های برابرنهاده فارسی هردو برای دانش آموزان بیگانه است، پس چه بهتر که دانش‌آموزان در ابتدای تحصیل با واژه‌های فارسی آشنا شوند. مدیر گروه آموزش زبان فارسی فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی می‌گوید در تمام کشور‌ها واژه سازی رایج است و این تغییر محدود به زمان حال نیست، بلکه 80 سال گذشته و در طی سه دوره فرهنگستان ادب واژههای بسیاری تغییر کرده است که حالا کسی متوجه آن نیست و در زبان مردم جامعه جا افتاده است.