کارشناسان محیط زیست پیشبینی میکنند

حادترشدن وضعیت خشکسالی، تنش آبی و نابودی جنگلها

بیش از 70 درصد مساحت ایران درگیری خشکسالی است و 300 شهر کشور در تابستان امسال با تنش آبی مواجهاند. در عین حال 100 هزار هکتار از جنگلهای کشور هم در حال نابودی است. این آمار و ارقام هر کسی را برای آینده جایی که در آن زندگی میکند نگران میکند با این حال سیاستهای زیست محیطی ایران، سبک زندگی مردم و مدیریت آب در ایران با این نگرانیها هماهنگ نیست.

  1. ۴ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
حادترشدن وضعیت خشکسالی، تنش آبی و نابودی جنگلها
نوآوران -

رییس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور یکی از مسئولانی است که در این زمینه هشدار داده است. شاهرخ فاتح به «ایسنا» گفته عمده مناطق کشور با خشکسالی انباشته و بلندمدت درگیرند. او درباره وضعیت خشکسالی کشور از ابتدای سال آبی 94-95 تا پایان تیرماه گفت: شاخص های کوتاهمدت، برای بسیاری از مناطق مرکزی و شرقی کشور، عمده مناطق استان خراسان جنوبی، یزد، کرمان، سمنان، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، بخشهایی از گیلان، مازندران، قم، تهران، مرکزی، سیستان و بلوچستان خشکسالیهای خفیف تا شدید را نشان میدهد.

او به استانهای برخوردار از شرایط ترسالی در بازه 10 ماهه اخیر اشاره و اضافه کرد: بخشهایی از مناطق غربی کشور شامل کرمانشاه، ایلام، لرستان، بخشهایی از همدان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، گلستان، خراسان شمالی و بخشهای کوچکی از هرمزگان، خوزستان و مازندران ترسالیهای ضعیف تا متوسط را نشان میدهند و مابقی مناطق در این بازه زمانی در شرایط طبیعی به سر میبرند.

رئیس مرکز ملی خشکسالی با تاکید بر اینکه با توجه به شاخص بلندمدت خشکسالی، بسیاری از مناطق کشور از خشکسالی انباشته متاثرند، گفت: همه استانها درجاتی از خشکسالی خفیف تا شدید و حتی بسیار شدید را تجربه میکنند به استثنای شمال آذربایجان شرقی و اردبیل و بخشهایی از گیلان و جنوب سیستان و بلوچستان که درجاتی از ترسالی ضعیف تا متوسطه را نشان میدهند، بسیاری از مناطق کشور از خشکسالی رنج میبرند.

اوهمچنین به مساحت تحت تاثیر خشکسالی با نگاه بلندمدت اشاره کرد و افزود: در نگاه بلندمدت 32 درصد مساحت کشور با خشکسالی خفیف، 29 درصد خشکسالی متوسط، 11 درصد خشکسالی شدید، 6 دهم درصد خشکسالی بسیار شدید رنج میبرند؛ درحالیکه تنها5/2 درصد مساحت کشور دارای ترسالی خفیف، 8 دهم درصد ترسالی متوسط و یک دهم درصد ترسالی شدید است و 24 درصد مساحت کشور در شرایط طبیعی قرار دارد.

فاتح با بیان اینکه 29 درصد جمعیت کشور دچار خشکسالی خفیف است، اضافه کرد: 31 درصد جمعیت کشور با خشکسالی متوسط، 11 درصد خشکسالی شدید و نیم درصد خشکسالی بسیار شدید دست و پنجه نرم میکنند، این درحالیاست که تنها سه درصد جمعیت کل کشور تحت ترسالی ضعیف، یک درصد ترسالی متوسط و یک دهم درصد ترسالی شدید قرار دارند و تنها 25 درصد جمعیت کشور در شرایط طبیعی قرار دارند.

       100 هزار هکتار از جنگلهای کشور در حال نابودی 

در همین حال رئیس انجمن متخصصان محیط زیست ایران هم گفته 100 هزار هکتار از جنگلهای طبیعی کشور در حال از دست رفتن است. مجید عباسپور به  « ایلنا »در ارتباط با  دلایل افزایش بیابانزایی در کشور گفته : میزان بارش در کشور مقدار محدودی یعنی حدود 400 میلیارد متر مکعب در سال است که در چند سال اخیر به دلیل تغییرات آب و هوایی و خشکسالی کمتر نیز  شده، بنابراین یکی از عواملی که موج افزایش بیابانزایی در کشور می شود؛ مشکل کمبود بارش و  آب است.

به گفته او الگوی بارش ها نیز تغییر کرده است و شاهدیم که در زمستانها اگرچه  بارش باران ممکن است زیاد باشد، اما مقدار بارش برف کم شده و به همین خاطر یخچالهای طبیعی که منابع آب جاری در فصل گرما برای آبیاری زمین ها و تامین سفرههای آب زیرزمینی هستند؛ با چالش روبهرو شده است.

عباسپور در ادامه افزود: البته کمبود آب علاوه بر عوامل طبیعی، علتهای انسانی و مدیریتی نیز دارد که  از جمله آن میتوان به الگوی کشت اشاره کرد. ما هنوز در کشور الگوی مناسبی برای کشت نداریم و برای مثال در حالی هندوانه صادر می کنیم که مقدار زیادی آب مصرف می کند  و در واقع با این وضعیت کم آبی، آب گرانقیمتمان را به خارج از کشور صادر می کنیم.

رئیس انجمن متخصصان محیط زیست ایران اضافه کرد: ما در مدیریت بخش منابع آب کشاورزی نیز آن طور که باید درست عمل نمیکنیم، سهم بخش کشاورزی از کل منابع آبی کشور بیش از 90 درصد است، در حالی که در صورت مدیریت صحیح و الگوی آبیاری درست مشکلاتی که برای تامین آب آشامیدنی
وجود دارد، پیش نمی آمد.

عباسپور با اشاره به اهمیت برقراری توازن میان منابع تامین آب زیر زمینی و برداشت از آنها، اشاره کرد: مقدار برداشت  زیاد آب، سفرههای آب زیر زمینی را  کاهش داده و ما با پدیده فرونشست زمین روبرو هستیم به طوری که در  برخی مناطق  سطح آب های زیر زمینی بیش 2 الی 3 متر کاهش پیدا کرده است.

او با تاکید بر اینکه وقتی که برداشت آب بیش از حد است زمینهای کشاورزی  نمیتوانند مورد بهرهبرداری قرار بگیرند و زمینهای مرتعی نیز دچار مشکل میشوند، گفت: در این شرایط پدیدههای مختلف مانند گسترش منابع  بیابانی به وجود میآید. در مورد زمینهای جنگلی نیز همین مشکلات را داریم به طوری که 100 هزار هکتار از جنگل های طبیعی در حال از دست رفتن است که بخشی به دلیل نبود منابع آب و قاچاق چوب و بخش کمتری به دلیل تغییر اقلیم است.

عباسپور با اشاره به تاثیر  اقدامات بدون برنامه ریزی مسئولان در دامن زدن به مشکل کمبود آب و بیابانزایی گفت: برای نمونه شاهد بودیم که سازمان مدیریت و برنامه ریزی که  برای برنامه ریزی در همین موارد ایجاد شده، در مقطعی منحل شد و مشکلاتی زیادی را به وجود آورد، از طرفی برای اصلاح الگوی آبیاری و طرح های مقابله با بیابان زایی در شرایط کنونی کشور با وضعیتی که پیش آمده، دچار مشکل هستیم.

این استاد دانشگاه در مورد خطرات بیابانزایی هم اضافه کرد: اولین خطر بیابان زایی؛ ریزگردها هستند. همچنین بیابان زایی تبعات اجتماعی همچون مهاجرت را به دنبال دارد، از طرف دیگر مناطق شرقی کشور با مسائل مختلفی از نظر حفاظت مرزها روبه رو هستند و مبادی ورودی کالای قاچاق و مواد مخدر هستند که خلوت شدن مناطق به دلیل مهاجرت ناشی از مسائل زیست محیطی سبب مشکلات بسیاری می شود.

       300 شهر در تنش آبی

تمام اینها در حالی است که افزایش جمعیت کشور و افزایش نیاز به آب شهرهای کشور را هم با تنش آبی مواجه کرده است. مشاور وزیر نیرو در اینباره با اعلام اینکه شرایط آبی بسیار سختی داریم و تلاش میشود تا کار به قطعی نکشد گفته 301 شهر دچار تنش آبی (تولید و مصرف آب برابر است)، شد.

حمیدرضا جانباز با اعلام اینکه 301 شهر با تنش آبی دست و پنجه نرم میکنند گفت: 301 شهر در استان های فارس، اصفهان، یزد، کرمان، خراسان جنوبی و بخش هایی از سیستان و بلوچستان با تنش آبی مواجه هستند و در اصفهان چون آورد آب و کاهش بارش در زایندهرود داریم، وضعیت مطلوب نیست و بستر رودخانه خشک است.

مشاور وزیر نیرو با اشاره به اینکه شرایط بسیار سختی داریم و در حال مدیریت آب هستیم تا دچار قطعی آب نشویم افزود: تعداد زیادی از مشترکان در این مناطق با کاهش فشار آب مواجه هستند. در اصفهان و در کل کشور با رشد 2 تا 3 درصدی مشترکان مواجه ایم اما از اول امسال 2 دهم درصد رشد مصرف داشتیم.

جانباز ادامه داد: در یکی از روزهای هفته گذشته در تهران 3 میلیون و 300 هزار متر مکعب آب توزیع کردیم، در حالی که در سال قبل در همان روز مشابه 2 میلیون و 900 هزار متر مکعب آب توزیع شده که بخشی از این رشد مصرف به دلیل افزایش دما است.

جانباز در پایان گفت: به طور مثال با ارزیابی استان هایی مانند کرمان و یزد اگر یک کولر آبی معمولی به مدت 16 ساعت در شبانه روز روشن باشد بیش از 400 لیتر آب تبخیر می شود که معادل مصرف آب یک خانوار در روز است و این مقدار آب از دسترس خارج میشود.