پیش بینی کارشناسان محیط زیست درباره مدیریت آب به حقیقت پیوست

تهدید امنیت ملی زیر سایه بحران آب

میزان فرونشست سطح آبخوان های کشور 90 برابر حد بحرانی است و کشاورزی با راندمان بسیار پایین 90 درصد آب کشور را می بلعد.

  1. ۴ ماه قبل
  2. ۰
تهدید امنیت ملی زیر سایه بحران آب
نوآوران -

اما مدیریت غیراصولی آب همچنین برای همین کشاورزی با راندمان پایین، آب را پشت سدها تبخیر و از جایی به جایی منتقل میکند بدون آنکه ابعاد اجتماعی این اقدامات را در نظر بگیرد. پیگیری کوچکی نشان میدهد سرنوشت روستاییان بسیاری که خانه و زندگی خود را بر اثر آبگیری سدهای بزرگ از دست دادهاند. کمتر کسی هست که در کشور درباره تخلیه روستاها  اطلاعاتی نداشته باشد. کمترین آمار از تخلیه 25 هزار روستا و 73 درصد جمعیت روستایی خبر میدهد. که با طرحهای انتقال آب و کوچ بیشتر مردم مباحث امنیتی که هماکنون با آن درگیریم، تشدید خواهد شد و این تنها بخشی از تبعات انتقال آب است که اصلاً در مورد آن فکری نشده است. همچنین چند هفته پیش بودکه درگیری میان مردم بلداجی و ماموران پلیس بر سر آب باعث کشته شدن یک نفر و زخمی شدن 180نفر شد.نمونه درگیریهای مشابه ذهن را به این سمت هدایت میکند که آیا طبق هشدار کارشناسان محیط زیست که میگویند
«جنگ آینده جنگ آب است» باید منتظر ناامنی حاصل از این بحران باشیم؟

  سدسازی عامل اصلی بحران آب است

از کل مساحت ایران تنها 15 درصد برخوردار از پوشش گیاهی است و بیش از 85 درصد کشور ما جزو مناطق خشک و نیمه خشک محسوب می شود؛ از اینرو انتظار بروز بحران آب در کشور غیر منطقی نیست.به گفته فاطمه  ظفر نژاد، پژوهشگر آب و توسعه پایدار،  وجود الهه و معبد آناهیتا در کشور و همچنین نیایش کوروش مبنی بر اینکه خداوند این سرزمین را از شر خشکسالی دور نگه دارد، نشانه این است که ایران در روزگارهای قدیم با کمبود آب دست و پنجه نرم میکرده است.

حفر قنات ها و ساختن آب انبارهای مختلف و متعدد در شهرهای ایران نشان می دهد که ایرانیان همواره با دغدغه دستیابی به آب روبه رو بوده اند. او دراین باره به نوآوران میگوید: خشک شدن تالاب ها، کاهش سطح سفره های زیرزمینی و کاهش روان آب رودخانهها از مهم ترین نمودهای شرایط بحرانی وضعیت آب در کشور است. طی 10 سال گذشته متوسط بارش ها از 250 میلیمتر به 242 میلیمتر کاهش یافته و کشور با مسائل بسیار جدی در منابع آب روبرو است.میزان مصرف آب در ایران 96 میلیارد مترمکعب است و این در مقایسه با 120 میلیارد مترمکعب از کل منابع آب تجدیدشونده نشان دهنده وضعیت بحرانی آب در کشور است. ظفر نژاد با تاکید براینکه یکی از دلایل اصلی کمبود آب در کشور افزایش بی رویه جمعیت در یک سده اخیر است، گفت: بر اساس آمارها جمعیت کشور در سال 1300 کمتر از 10 میلیون تن بوده است ولی امروزه این جمعیت از مرز 75 میلیون گذشته است.

این در حالی است که میزان سرانه آب تجدیدپذیر در سال 1300 حدود 13 هزار مترمکعب بود و در زمان حاضر این میزان به حدود 1900 مترمکعب تقلیل یافته و درآینده به مراتب وضعیت بدتر خواهد شد.بی شک افزایش جمعیت کشور در یک سده گذشته تاثیر فراوانی در مصرف آب داشته است و این امر در کنار خشکسالی یکی از عوامل موثر بر تنش بی آبی در کشور است.
 این کارشناس بحران آب میگوید: تنها افزایش جمعیت نیست که نقش مهمی در شیوع بحران آب در کشور دارد  بلکه خشکسالی های پی در پی نیز در بروز این بحران بی تاثیر نبوده اند. آمارهای سازمان هواشناسی کشور متوسط بارش در ایران را 248 میلیمتر تخمین زده اند که این میزان کمتر از یک سوم متوسط جهانی آن، یعنی 831 میلیمتر است؛ به این ترتیب در حالی که ایران یک درصد جمعیت کل جهان را به خود اختصاص داده است ولی سهم کشورمان از منابع آب تجدیدپذیر فقط 36 صدم درصد است. بهگفته ظفر نژاد سیاست های نامناسب دولت ها در ذخیره یا آزاد سازی آب های روان یکی از مهمترین علتهای بحران آب در طی سالهای اخیر است.
او در ادامه میگوید: اگر از خشکسالی که یک پدیده خارج از اختیار بشر است، بگذریم مدیریت غیر صحیح آب مهمترین عامل در تشدید این بحران است که در دوره های مختلف زیر تاثیر بازی های سیاسی برخی از مسئولان قرار گرفته است.  اجرای  برخی از طرح های آبی غیر ضروری بیشتر نظر رجال سیاسی تاثیرگذار بوده است تا کارهای کارشناسی.رونق گرفتن صنعت سد سازی در کشور در دهه گذشته،ضمن آنکه آسیب های جدی به محیط زیست وارد کرد، موجب بسته شدن آب رودخانه ها روی کشاورزان شد و این کار در ادامه کشاورزان را مجبور کرد که به حفر چاههای عمیق اقدام کنند. بعد از ساخت سد، آب بهر روی بسیاری از زمین ها بسته شد و بسیاری از کشاورزان برای تامین آب مجبور به حفر چاه های عمیق شدند که خود نوعی برداشت آب از سفره های
 زیر زمینی است.

     باید مدیریت آب را به دست بومیان داد

بخش کشاورزی  با این واقعیت روبرو است که درآینده باید ضمن مصرف آب کمتر تولید بیشتری را عرضه کند لذا با مدیریت صحیح منابع آب و بااستفاده از دانش و فناوریهای نوین باید درجهت ارتقای بهره وری از منابع آب،افزایش کارایی مصرف آب،افزایش راندمان آبیاری و افزایش عملکرد در واحد سطح گامهای اساسی را برداشت. ظفر نژاد  با اشاره به اینکه آب یکی از زیرساخت های اصلی توسعه پایدار در بخش های مختلف اقتصادی و اجتماعی محسوب می شود،میگوید:  تنش و بحرانهای آبی در کشور می تواند تاثیر مخربی بر برنامه ریزیهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی داشته باشد. لذا لازم است مسئولان دولتی، تشکل های مردم نهاد و رسانه های مختلف، برنامه هایی را تدوین کنند که میزان مصرف آب جامعه را به سمت متعادل
هدایت کند. به گفته ظفر نژاد اگر مدیریت منابع آب را به دست بومیان و کشاورزان بدهیم آنها مثل سدههای گذشته میتوانند به طور مناسب و هدفمند آن را تقسیم کنند.استفاده از روشهای نوین کشاورزی که متخصصان این امر کاملا به آنها واقف هستند مانند روش آبیاری دیمی میتواند در حل این بحران بسیار اثر گذار باشد.

      بحران آب؛ خطر امنیت ملی

جبار کوچکی نژاد،نماینده مجلس و عضو فراکسیون محیط زیست مجلس درباره بحران آب به نوآوران میگوید: کم شدن آب قابل دسترس و شیرین در اختیار مردم باعث شده است که حساسیت مردم نسبت به این مسئله زیاد شود و مسئولان برای اینکه کم آبی به بحران اجتماعی تبدیل نشود و درگیری بین مردم بهوجود نیاید لازم است که این مسئله را در سطح ملی حل کنند تا محل نزاع و درگیری میان مردم نشود.

در مجلس نهم هم مسئله انتقال آب از استانهای پر آب به کم آب باعث درگیریهای شدیدی میان نمایندگان استانهای مختلف شده بود که اگر درباره این موضوع راه حل درستی در نظر گرفته نشود برای امنیت ملی و انسجام مردم جامعه دردسر ساز است.