بازار سیاه دارو قربانی می‌گیرد

قاچاق دارو چه زمانی متوقف می‌شود

قاچاق داروهای تقلبی، هم‌ردیف تجارت اسلحه و قاچاق کوکائین در سراسر دنیا سودهای میلیاردی دارد و به همان نسبت قربانیان از میان جوانان و بانوان ایران نیز بر اساس بازاری که تبلیغات ماهواره‌ای آن را گشوده یکی از کشورهای بزرگ مصرف‌کننده داروهای قاچاق و تقلبی است.

  1. ۶ ماه قبل
  2. ۰
داروهای تقلبی
نوآوران -

فاطیما فردوس: قاچاق داروهای تقلبی، هم‌ردیف تجارت اسلحه و قاچاق کوکائین در سراسر دنیا سودهای میلیاردی دارد و به همان نسبت قربانیان از میان جوانان و بانوان ایران نیز بر اساس بازاری که تبلیغات ماهواره‌ای آن را گشوده یکی از کشورهای بزرگ مصرف‌کننده داروهای قاچاق و تقلبی است. به‌طوری‌که به گفته حمید خیری مسئول روابط عمومی انجمن داروسازان ایران برآورد شده است در سال 91، قاچاق دارو به ایران 75 میلیارد یورو سود‌آوری داشته است. بر اساس گزارش‌هایی که از دستگیری باندهای دارویی کشور در دست است این‌گونه استنباط می‌شود که گرایش بانوان به خرید و مصرف داروهای تقلبی بیش از قشرهای دیگر جامعه است. ازآنجایی‌که این داروها حول محور چاقی، لاغری و تناسب اندام بازار‌یابی می‌شوند، بیشترین قشری که متأثر از این تبلیغات است قشر جوان و به‌ویژه بانوان ما هستند. طبق آمار اعلام‌شده 70 درصد چرخه داروهای تقلبی در کشورهای درحال‌توسعه است و این اقدام در این کشورها فقط با اهداف سودجویانه همراه است. آمار جهانی که در سال 91 منتشر شد می‌گوید: «از سال 2002 قاچاق و ورود داروهای تقلبی روند رو به رشدی داشته است. این در حالی است که روزبه‌روز مشابهت داروهای تقلبی به داروهای اصل بیشتر می‌شود، به‌طوری‌که تشخیص اصل یا تقلبی بودن دارو فقط از طریق افراد متخصص این حوزه میسر است و گاه دیده‌شده که خود پزشک هم متوجه تقلبی یا اصل بودن دارو نمی‌شود. طبق این گزارش 85 درصد داروهای تقلبی قرص و 12 درصد تزریقی هستند.»  کشورهای چین و هند نیز بازار تولید داروی تقلبی و قاچاق دنیا را به خود اختصاص داده‌اند. از سویی 47 درصد این داروها در بازار کشورهای آسیایی، 21 درصد بازار اروپا و 15 درصد در بازار دارویی ایالات‌متحده به فروش می‌رسند. مسئولان نهادهای بین‌المللی می‌گویند 80 درصد داروهای توقیفی در گمرکات خاورمیانه و آسیای شرقی تقلبی هستند.

سوددهی کلان داروهای تقلبی

بر اساس ارزیابی سازمان جهانی بهداشت بین یک تا 70 درصد داروی کشورهای مختلف دنیا قاچاق و تقلبی است. در کشورهایی که در زمینه کنترل و مبارزه با ورود داروی قاچاق قوی عمل کرده‌اند این آمار یک درصد است و به همین نسبت در کشورهای دیگر افزایش می‌یابد. بی‌تردید در ایران نیز این آمار بیش از یک درصد است. دلیل ورود این داروها به ایران محدودیت فهرست دارویی است. بی‌تردید تجویز پزشکان و نیاز بیماران و از طرفی وجود ارتباطات جهانی این داروها را در دسترس قرار می‌دهد.

حمیدرضا راسخ مدیر گروه اقتصاد و مدیریت دارو دانشکده داروسازی شهید بهشتی در خصوص سوددهی داروهای تقلبی می‌گوید: «سودآوری داروهای تقلبی قاعدتاً باید بسیار بالا باشد؛ معمولاً داروهایی که به‌جای داروی اصلی عرضه می‌شود با قیمت داروی اصلی تفاوت بسیار زیادی دارد. برای مثال داروی اصلی که قیمت فروش آن ٦٠ هزار تومان بود، قیمت فروش نوع تقلبی آن ٣ هزار تومان بوده است و تنها با عوض کردن بسته دارو آن را به‌عنوان داروی اصلی با همان قیمت اصلی می‌فروشند. در واقع هرکاری که سوددهی بالایی داشته باشد قاچاق افزایش پیدا می‌کند.»

میزان سوددهی داروی قاچاق مشخص نیست

رسول دیناروند رئیس سازمان غذا و دارو نیز در همین خصوص خاطرنشان می‌کند:«در سراسر دنیا آمار قطعی این داروها وجود ندارد و دلیل این بی‌آگاهی این است که معمولاً این داروها در تمام دنیا از مبادی غیررسمی وارد می‌شوند. بر این اساس آمار دقیقی در کشور ما وجود ندارد. اما آمار کلی قاچاق انواع کالا در ایران چیزی بین 2 تا 20 میلیارد دلار است اما به‌طور مشخص نمی‌توان عددی را در خصوص ورود داروی قاچاق بیان کرد.»

وی در رابطه با سوددهی داروهای تقلبی ادامه می‌دهد: «سوددهی این داروها آن‌قدر زیاد است که به ازای هر هزار دلار سرمایه‌گذاری در زمینه داروهای تقلبی، دست‌کم 250 هزار دلار سود ایجاد می‌شود. بررسی‌های سازمان بهداشت جهانی نشان می‌دهد در زمان حاضر سود داروهای تقلبی از سود قاچاق مواد مخدر و تولید پول تقلبی نیز بسیار بیشتر است؛ به همین خاطر بازار داروهای تقلبی روزبه‌روز در دنیا داغ‌تر می‌شود و تبهکاران بیشتری به‌سوی این بازار جذب می‌شوند. بدون شک یکی از مهم‌ترین راه‌های مبارزه با این مشکل، اطلاع‌رسانی گسترده و آموزش به مردم است که در این راستا اطلاع‌رسانی به مردم و جامعه پزشکی در اولویت قرار دارد.»

سید علی فاطمی عضو هیئت‌مدیره انجمن داروسازان ایران نیز در ادامه با بیان اینکه داروهای قاچاق، بازاری پرسود دارد، تصریح می‌کند: «وجود سود فراوان در این تجارت مرگبار در کنار عدم دسترسی به همه داروها باعث شده همواره با پدیده داروهای قاچاق و تقلبی مواجه باشیم. البته این طبیعی است که همه داروها در یک کشور نباشد به همین دلیل همه کشورها یک فهرست رسمی دارویی دارند، که متخصصان و پزشکان باید طبق داروهای موجود در این فهرست برای بیماران دارو تجویز کنند. اما متأسفانه بسیار مشاهده می‌شود که بسیاری از پزشکان به دلایل مختلف داروهایی را تجویز می‌کند که در این فهرست وجود ندارد. پس این رویه به افزایش تقاضا برای داروهای قاچاق و ایجاد فضای فعالیت قاچاقچیان و توزیع‌کنندگان داروهای تقلبی دامن می‌زنند.»

10 درصد داروهای کشور تقلبی است

متأسفانه سال‌هاست که برخی از مردم برای تهیه دارو راهی ناصرخسرومی شوند حال‌آنکه آنان باید بدانند برخی مواقع دارویی که از این اماکن تهیه می‌شود نه تنها زندگی‌بخش نیست که می‌تواند مرگبار هم باشد. متأسفانه در این ‌بین برخی از داروخانه‌ها هم به‌صورت پنهانی این قبیل داروها را در اختیار بیمار قرار می‌دهند تا از بازار پرسود تجارت سیاه عقب نمانند. پس مردم باید در خرید دارو نیز دقت نظر کافی به خرج دهند و به داروخانه‌های شناخته‌شده و معتبر مراجعه کنند؛ ضمن اینکه قبل از خرید دارو نیز نسبت به اصالت آن اطمینان حاصل کنند

 در همین راستا مریم امینی کارشناس ارشد حوزه مبارزه با داروهای تقلبی اعلام کرد: «بررسی‌های سازمان بهداشت جهانی نشان می‌دهد حدود 30 درصد داروهای کشورهای جهان سوم و عقب‌مانده تقلبی است. البته این رقم در کشورهای درحال‌توسعه ازجمله ایران حدود 10 درصد و در کشورهای پیشرفته حدود یک درصد است.»

رسول دیناروند با اشاره به اینکه متأسفانه در حوزه قاچاق تجهیزات پزشکی آن‌طور که باید کنترل وجود ندارد، می‌گوید: «ممکن است داروهای تقلبی و قاچاق به داروخانه‌های بیمارستان‌های دولتی هم نفوذ کند. درصدد هستیم برای جلوگیری از این فرآیند متقلبانه تهیه و توزیع تجهیزات پزشکی را مانند دارو از طریق شرکت‌های پخش مجاز امکان‌پذیر کنیم. مکمل‌های ورزشی نیز که این روزها قشر جوان کشور را به سمت خود جلب کرده است بیشترین نگرانی ما در این زمینه است.»

حمیدرضا راسخ در ادامه با اشاره به اینکه وزارت بهداشت روی ورود داروهای تقلبی به کشور به‌شدت سختگیری می‌کند، تصریح می‌کند: «با این حال حجم کار بسیار وسیع است و وقتی داروها وارد کشور می‌شوند کنترل آن توسط وزارت بهداشت بسیار مشکل و سخت است. ما نزدیک ١١،١٢ هزار داروخانه داریم. ابزارهایی که وزارت بهداشت در این زمینه به کار می‌برد ابزارهایی است که در تمام کشور دنیا پیشرفته است، در بحث گمرک برای کالاهای ورودی سختگیری‌های لازم انجام می‌شود. در داروخانه‌ها ورودی کالاها و داروها در سیستم کدگذاری جدیدی که وزارت بهداشت اعمال کرده بسیار کارآمد است. اما از طرفی دیگر قاچاقچیان هم کارشان را بلدند و فناوری‌ها و تکنولوژی‌های پیشرفته‌ای را به کار می‌برند. برای مثال برچسب اصالتی که استفاده می‌شود، بیانگر صحت و سلامت کالاست درحالی‌که خیلی از مراکز غیرقانونی اقدام کردند به تولید غیرقانونی برچسب‌های اصالت و فروش آن به‌عنوان داروی اصل. لذا داروخانه‌ها می‌دانند که باید از شرکت‌های توزیعی مجاز دارو خریداری کنند.»

هیچ داروی تقلبی در داروخانه‌ها نیست

اما رهبر مژدهی رئیس انجمن داروسازان ایران نظر متفاوتی دارد و در این خصوص اظهار می‌کند: «داروهایی که در داروخانه‌ها هستند به‌هیچ‌عنوان تقلبی نیستند، این داروها با ساخت داخل کشور هستند با خارج کشور که توسط مجوز وزارت بهداشت به داروخانه‌ها راه پیدا می‌کنند. می‌شود گفت در ایران تعدادی داروی تقلبی به‌طور غیرمجاز وجود دارد که شماره شناسنامه وزارت بهداشت را ندارد اما این که بگوییم ١٠ درصد داروها تقلبی است اغراق است و ذهن شنونده را مخدوش می‌کند. در واقع امکان ندارد که داروهای تقلبی به داروخانه‌ها راه پیدا کند و من این موضوع را تکذیب می‌کنم زیرا وزارت بهداشت با چند ارگان دولتی بازرسی می‌شود و به نظرم مطمئن‌ترین جا برای تهیه دارو داروخانه‌ها هستند و ورود این داروها به داروخانه‌ها رسوخ پیدا نکرده است.»