طرح تحول نظام سلامت در بوته نقد

وزیر دفاع کرد

روز گذشته مجلس شورای اسلامی میزبان حسن قاضی‌زاده هاشمی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بود. حضور قاضی‌زاده عطف به ارائه گزارش عملکرد وزارتخانه متبوع وی به نمایندگان جدید بود. وزیر بهداشت یکسره از طرح تحول نظام سلامت دفاع کرد و کاهش هزینه‌های درمان در بیمارستان‌های وابسته به وزارت بهداشت را «انقلاب در سلامت» کشور خواند.

  1. ۵ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
وزیر دفاع کرد
نوآوران -

محور سخنان قاضی‌زاده ارائه داده‌های آماری از وضعیت حوزه سلامت، پس از اجرای طرح تحول نظام سلامت بود. آغاز اجرای این طرح به اردیبهشت ماه سال 93 بازمی‌گردد. حفاظت مالی از مردم، ایجاد عدالت در دسترسی به خدمات سلامت و نیز ارتقای کیفیت خدمات، سه رویکرد عمده‌ی طرح به اذعان وزارت بهداشت است. مسئولین رضایت نسبی بیماران بابت کاهش هزینه‌های بستری در بیمارستان‌ها را حمل بر رضایت عمومی می‌دانند، با این حال کارشناسان معتقدند، تغییر تعرفه‌ها بزرگترین اشتباه در آغاز طرح بوده که موجبات القای نیاز کاذب را در بخش سلامت کشور ایجاد کرده است.

به گزارش ایلنا در جلسه روز گذشته بهارستان، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طرح تحول سلامت را یکی از اصلی‌ترین برنامه‌های دولت یازدهم دانست و ضمن اشاره به بدهی 8 هزار میلیارد تومانی دولت گذشته در وزارت بهداشت گفت: ضمن پرداخت بدهی‌های وزارت بهداشت در بحث اقتصاد مقاومتی نیز تلاش کردیم اقدامات خوبی را انجام دهیم، توانستیم میزان تولید داروی مصرفی کشور را از ۵۸ درصد به ۶۷ درصد افزایش دهیم تا واردات دارو کاهش یابد. طبق آمار از سال ۸۲ تا ۹۲ بیشترین میزان واردات دارو در کشور صورت گرفت اما براساس توصیه‌های مقام معظم رهبری میزان واردات به شدت کاهش یافت و میزان صادرات دارو حدود دو برابر شد. بحران کمبود دارو به یکی از دغدغه‌های ملی کشور تبدیل شده است. طبق وعده‌هایی که داده بودیم رفع بحران دارویی کشور تا کنون محقق شده است، طبق آمار کمبود دارو از ۳۰۰ قلم به ۳۰ قلم کاهش یافته است. حمایت مالی از این اقدام توسط دولت و بیمه‌ها صورت گرفته است.

قاضی‌زاده هاشمی سپس به طرح تحول نظام سلامت پرداخت و در این باره گفت: طبق برنامه در بسته اول طرح سلامت بحث درمان در نظر گرفته شده بود اما ایراداتی از سوی منتقدین مطرح شد که صحیح نبوده است. مردم برای تهیه دارو در بیمارستان‌ها با مشکلات عدیده‌ای مواجه بودند، آن‌ها برای تهیه اقلام ساده پزشکی نظیر نخ بخیه ناچار بودند به خارج از بیمارستان‌ها مراجعه کنند.

 

98 درصد مردم بیمه شده‌اند

 

وی ادامه داد: مشکل بیمه یکی از دغدغه‌های جدی مردم بود اما امروز ۹۸ درصد مردم بیمه شده‌اند. هزینه بستری در بیمارستان‌های دولتی از ۳۸ درصد به ۸. ۵ درصد کاهش یافته است که این خود یک انقلاب در سلامت کشور است. رقمی در حدود ۲ هزار میلیارد تومان در این رابطه تا کنون پرداخت شده و ۱۵ میلیون نفر در بیمارستان‌های دولتی بستری شده‌اند.

وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گفت: در بیمارستان‌ها حدود ۴۲ درصد با کمبود کالا مواجه بودیم اما امروز ۵۵ هزار و ۲۰۰ قلم در بیمارستان موجود است. دسترسی به ۵ هزار و ۷۳۵ پزشک متخصص در کشور ایجاد شده است، ۲۳۸ بیمارستان تجهیز شده است و ۸۶۰ متخصص مقیم در بیمارستان‌ها مستقر شده‌اند.

علیرضا حیدری، کارشناس حوزه سلامت و دبیر اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری در همین رابطه به نوآوران گفت: مشکل اصلی طرح تحول نظام سلامت جامع نبودن کار کارشناسی است. وی نفس هدف طرح مبنی بر کاهش پرداخت هزینه‌های سلامت از جیب مردم را مناسب می‌داند ولی از آنجا که منابع مناسبی برای اجرا پیش‌بینی نشده است، طرح از میانه اجرا یعنی از سال 94 با مشکلات عدیده مواجه شده است.

حیدری ضمن پرداختن به مسئله تعرفه‌ها، گفت: عمده مشکلات طرح مالی است. تعرفه‌های مصوب حتی مورد پذیرش جامعه پزشکان نیست. باید توجه کرد که تعرفه‌ها در بخش خدمت‌رسانی متجانس با تعرفه پزشکان متخصص افزایش نیافت و این بخش شامل پرستاران، تکنسین‌های رایولوژی و سایر شاغلان در این حوزه خود را متأئر از اجرای طرح ندیدند.

وی در ادامه گفت: 27/9 از سهم بیمه کارگران به درمان اختصاص دارد و هنگامی که حداقل حقوق و به تبع آن سهم بیمه متناسب با تعرفه‌های پزشکان افزایش پیدا نکرد، سازمان تأمین اجتماعی و بیمه سلامت از عمل به تعهدات خود بازماندند. افزون بر این موارد بنا بود 1% از مالیات بر ارزش افزوده و 10% از منابع حاصل از هدفمندی یارانه‌ها به اجرای طرح اختصاص داده شود که این موارد تا کنون محقق نشده است، بنابراین طرح دچار کاستی‌ها فراوان است.

همچنین پیشتر دبیر شورای عالی نظام پرستاری طرح تحول سلامت را موجب افزایش شکاف در کارانه پرداختی به پزشکان و پرستاران دانسته و گفته بود: «طرح تحول سلامت باعث شد تا شکاف پرداختی کارانه‌ها عمیق‌تر از قبل شود. به‌طوری که اگر کارانه پرستاران از ۲۰۰ هزار تومان به ۴۰۰ هزار تومان افزایش یافته، در مقابل کارانه پزشک از ۲۰ میلیون به حداقل ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون رسیده است».

 

عدم تحقق بودجه وزارت بهداشت و منابع اجرای طرح

 

بخش دیگری از سخنان روز گذشته وزیر بهداشت در همین ارتباط بود، وی با اشاره به عدم تناسب بودجه درمان نسبت به سایر حوزه‌ها در سال جاری گفت: از سال ۸۱ تا سال ۹۳ بیش از یک سوم هزینه‌ها افزایش یافته است اما بودجه دریافتی متناسب نبوده است. در بحث بهداشت مشکلات جدی وجود دارد اما تنها ۲۰ درصد آن مربوط به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است. نهادهای دیگر هر کدام در مشکلات موجود سهیم هستند.

وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی افزود: ۳ ماه از سال ۹۶ می‌گذرد اما بودجه مورد نیاز وزارت بهداشت تا کنون تأمین نشده است. درآمد وزارت بهداشت از هدفمندی یارانه‌ها تا کنون صفر بوده است و از سهم این وزارتخانه از مالیات ارزش افزوده تا کنون مبلغی پرداخت نشده است. تنها ۴۴ درصد از سیاست‌های پزشک خانواده تا کنون محقق شده است. بیمارستان‌ها را نمی‌توانیم تعطیل کنیم. هزینه سلامت منهای تورم کمتر از رقم بودجه‌ای است که در دولت‌های گذشته پرداخت شده است. سهم سلامت کشور کمتر از ۷ درصد است که این رقم باید اصلاح شود.

قاضی‌زاده ادامه داد: سرانه تعداد پزشک در ایران نسبت به کشورهای همسایه کمتر است. ۵۰ درصد هزینه‌های درمان را در ایران مردم پرداخت می‌کنند در حالی که در کشور ترکیه در حدود ۱۶ درصد است. گفته می‌شود که دولت همه بودجه را به بحث سلامت اختصاص داده است اما کل پول پرداختی در اسفند سال ۹۲، ۶ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان بوده است که این رقم در بودجه درصد قابل توجهی حساب نمی‌شود. متأسفانه در سال ۹۴، ۵۸ درصد اعتبارات مورد نیاز تأمین نشده است وما حدود ۷ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان همچنان طلبکار هستیم.

 

کارانه چند صد میلیون تومانی

 

بخش دیگری که منتقدان طرح تحول نظام سلامت به آن اشاره می‌کنند، افزایش ناگهانی دستمزد پزشکان پس از اجرای طرح است. منتقدان افزایش تعرفه‌ها را مانعی مکفی برای حضور پزشکان در بخش دولتی و مناطق محروم نمی‌دانند و می‌گویند افزایش تعرفه پزشکان در بخش عمومی درمان، افزایش مبالغ ویزیت و جراحی در بخش خصوصی را به همراه داشته است. در همین رابطه علیرضا حیدری وجود تعرفه‌های سه‌گانه را عاملی برای سوق‌دهی بیماران در بیمارستان‌ها به سوی تعرفه 19 هزار تومانی به جای تعرفه 8 هزار و هشتصد تومانی دولتی می‌داند، بعلاوه که وی عنوان می‌کند بیماران هیچ‌گاه به علت تحریم‌ها از درمان عارضه‌های پزشکی در سال‌های گذشته خودداری نکرده‌اند، بنابراین اجرای طرح سلامت موجب بستری شدن بی‌دلیل بیماران پس از اجرای طرح به‌واسطه ود ناشی از این امر در بیمارستان‌ها شده است.

 با این حال قاضی‌زاده هاشمی اجرای طرح تحول سلامت را مانعی در موجب کاهش میزان اخذ زیرمیزی‌ها توسط پزشکان دانست و گفت: در سال ۷۴ نظام ارائه خدمات پزشکی در کشور تغییر کرد. خودگردانی بیمارستان‌ها و مراکز پزشکی خود مصیبتی بود که موجب ایجاد بحران شد و متاسفانه هیچ بازنگری در مورد آن صورت نگرفته بود. طرح‌هایی که اجرا شده بود منجر به ورشکستگی بیمارستان‌ها شد تا آنکه طرح تحول سلامت در جهت اصلاح چرخه معیوب بهداشت و درمان مطرح گردید. براساس برآورد‌ها مبلغی بین ۷ هزار تا ۱۰ هزار میلیارد تومان در چرخه زیر میزی رد و بدل می‌شد. طرح تحول سلامت موجب جلوگیری از چرخه پرداخت زیر می‌زی‌ها شده است. در حق جامعه پزشکی ظلم می‌شود.

وزیر بهداشت ادامه داد: پرداخت مستقیم به بیمارستان‌ها در جهت کاهش هزینه‌های درمان اقدامی است که در چارچوب طرح تحول سلامت صورت گرفته است. منتقدین مدعی هستند که با این اقدام میزان مراجعات به بیمارستان‌ها افزایش یافته است اما نگاهی به آمار سال ۹۰ و ۹۲ نشان می‌دهد به دلیل افزایش نرخ ارز و تورم مراجعه به پزشک به دلیل ضعف مالی خانواده‌ها به شدت کاهش یافته بود.

وی گفت: مسائلی که در مورد پرداخت حقوق‌ها در وزارت بهداشت بیان می‌شود به هیچ عنوان صحیح نیست. دانشگاه تهران به عنوان سمبل خدمات پزشکی ایران حقوقی که پرداخت می‌کند کمتر از مبلغی است که باید پرداخت شود. ۳۳۷ نفر پرداختی زیر ۵ میلیون تومان دارند، ۲۸ درصد اساتید مبلغ ۵ تا ۱۰ میلیون تومان دریافت می‌کنند، ۲ درصد حقوق ۶۰ تا ۷۰ میلیون تومان و یک درصد حقوق ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان دریافت می‌کنند و مابقی نیز که حقوق بالا دریافت می‌کنند انگشت‌شمار هستند.

پیش از این  دکتر ایرج خسرونیا، رئیس جامعه پزشکان متخصص داخلی ایران نیز بیشترین کارانه‌ها را مربوط به جراحان قلب و مغز و اعصاب دانست که می‌تواند به ماهانه تا ۷۰ میلیون تومان هم برسد؛ بیشترین درآمد را هم متعلق به همین تخصص دانست که بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان در ماه است. طریقت منفرد در سال ۹۲ اعلام کرد درآمد کارکرد پزشکان در بخش دولتی برای ۱۵۰ ساعت کار ماهانه ۳۴ میلیون تومان است.

قاضی‌زاده در پایان جلسه روز گذشته به نمایندگان گفت: اینکه گفته می‌شود طرح سلامت ممکن است مقطعی باشد صحیح است زیرا منابع سلامت پایدار نیست. مالیات ارزش افزوده از مردم اخذ می‌شود اما در جهت طرح سلامت هزینه نشده است.

علی‌رغم تمامی ایرادات وارد به طرح نظام سلامت بسیاری از منتقدان کماکان اجرای طرح را منوط به اصلاح نقایص بهتر از ملغی کردن آن می‌دانند، با توجه به ورود مرکز پژوهش‌ها به بررسی طرح، باید منتظر گزارش نهایی وتغییرات احتمالی در نحوه اجرای طرح ماند.