کاین ره که تو می‌روی به ترکستان است

خوددرمانی و تصمیم گیری شخصی ممنوع

امروزه کمتر کسی برای درمان بیماری های سطحی به پزشک مراجعه می کند و همواره افراد با مراجعه به کیسه داروها که در منزل هر کسی اندازه کوچک یا بزرگ آن یافت می شود سعی در درمان خود دارد.

  1. ۳ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
خوددرمانی و تصمیم گیری شخصی ممنوع
نوآوران -

متاسفانه تعداد افرادی که برخلاف هشدار پزشکان و داروسازان مبنی بر عواقب مصرف خودسرانه دارو اقدام به خود درمانی می کنند کم نیست و همچنان این روال ادامه دارد تا این که مشکلی حاد گریبانگیر آن ها شده و مجبورند برای درمان و رفع آن به پزشک مراجعه کنند.

سلامت، گرانبهاترین هدیه ای است که خداوند متعال به بشر ارزانی کرده و همگی می دانیم که انسان سالم، از عوامل موثر در توسعه پایدار هر جامعه است.

هرچند مصرف دارو به عنوان آخرین و حساس‌ترین مرحله در چرخه سلامت از مهمترین ارکان درمان بیماری‌هاست اما مصرف بی رویه و خودسرانه دارو یا به عبارتی«خوددرمانی» با توجه به گسترش ابعاد آن از مشکلات مهم درمانی به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه محسوب می شود.

       گرانی درمان یا نداشتن اطلاعات کافی؟

اگرچه مصرف به‌جا و درست یک دارو، سلامت را به فرد باز می گرداند اما مصرف نادرست و زیاده از حد همان دارو می‌تواند پیامدهای ناگواری در پی داشته باشد؛ این پیامدها می‌توانند از نارضایتی بیمار، طولانی شدن زمان بیماری و شدت آن شروع شده و به عوارض جانبی خطرناک و بستری شدن در بیمارستان و در نهایت افزایش هزینه های درمانی و حتی مرگ بیمار ختم شود.

نکته مهم و قابل توجه این است که چه عامل یا عواملی سبب خود درمانی افراد می شود ؟ آیا گران بودن هزینه های درمان و ویزیت پزشک سبب می شود که فرد از رفتن به مراکز درمانی سرباز زند یا نداشتن اطلاعات کافی در مورد بیماری ها و داروها موجبات این امر را فراهم می کند؟

البته ناگفته نماند پزشکان در اشاعه این فرهنگ نادرست نقش بسیار موثری دارند زیرا کم نیستند پزشکانی که به دستور بیمار اقدام به نوشتن داروهای نسخه قبلی بیمار کرده و یا بنا به تشخیص خود بیمار اقدام به نوشتن اقلام زیادی از دارو می کنند و این یعنی خود بیمار به تشخیص بیماری و درمان خود می پردازد و نقش پزشک در این بین مشخص نیست .

دسترسی راحت افراد به انواع دارو ها ، نبود اطلاعات کافی و اهمیت ندادن به سلامت ونسخه پزشک برای بهبود بیماری از دیگر عواملی هستند که زمینه را برای خود درمانی در جامعه فراهم کرده اند .

مصرف خود سرانه داروها به منظور خود درمانی می تواند عوارض جسمی و روحی فراوانی را در درازمدت برای افراد ایجاد کند که لازم است در جهت رفع این معضل اقشار مختلف مردم، مسؤلان بهداشت و درمان و تمامی بخش هایی که به نوعی درگیر سلامت جامعه هستند؛ دست به دست هم داده و با برنامه‌ریزی صحیح آموزشی در جهت ارتقای سطح آگاهی افراد جامعه نسبت به مسائل بهداشتی و درمانی اقدام کنند.

همه می دانیم که علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد و نباید به راحتی سلامت خود را در معرض آسیب های جبران ناپذیر قرار داد.

شاید در این میان نقش رسانه های دیداری برای اطلاع رسانی و افزایش آگاهی افراد نسبت به امر خود درمانی بیش از سایرین باشد و این فرهنگ باید در جامعه نهادینه شود که برای رفع هر مشکل بویژه مشکلات جسمی و روحی باید به افراد اهل فن یعنی پزشکان مراجعه کرد.

       انواع خوددرمانی

سید علی فاطمی عضو هیات مدیره انجمن داروسازان ایران نیز در خصوص خود درمانی اظهار می‌کند: خود درمانی یا elf-Medication یک معضل فراگیر در همه جای دنیا است که سازمان بهداشت جهانی توصیه های سودمندی را برای کنترل آن در کشورها ارائه می کند و به همین دلیل ما امروزه با دو نوع خود درمانی مواجه هستیم:

1- خود درمانی درست 2-خود درمانی نادرست

وی ادامه می دهد: برای خود درمانی درست، در هر کشوری یک فهرست از داروهای بی نیاز از نسخه یا OTC وجود دارد که برای تهیه این داروها از داروخانه ها، نیازی به داشتن نسخه نیست. معمولا داروهای مسکن، تب بر، ضد التهاب، ضد‌حساسیت، ضد اسهال، مسهل، ضد اسید معده، لاغر کننده، ضد تحریک های پوستی و ضد ریزش موی سر در این گروه قرار می گیرند.

       داروهای بدون تجویز پزشک

داروهای بدون نسخه به این معنا هستند که اگر فردی ناراحتی در خودش احساس کرد، می تواند به تشخیص خودش به داروخانه مراجعه و داروی مورد نظر را طبق راهنمایی دکتر داروساز درخواست کند.اما این بدان معنا نیست که هیچ محدودیت یا نگرانی بابت مصرف این داروها وجود ندارد.

این متخصص فارماکولوژی تصریح می کند : شکی نیست که مصرف نادرست این داروها نیز می تواند عوارض جدی برای بیمار به همراه داشته باشد بنابر این توصیه می شود تا مراجعان هنگام دریافت این داروها از داروخانه، حتما در مورد عوارض جانبی و شیوه صحیح مصرف آنها، از دکتر

داروساز سؤال کنند.

وی می‌‌گوید: به عنوان مثال سوسپانسیون آلومینیوم ام-ج-اس که معمولا برای کاهش علائم زخم معده، سوزش سر دل و سوء هاضمه به کار می رود، اگر توسط بیماران با نارسایی کلیوی، به مدت طولانی مورد استفاده قرار گیرد می تواند باعث وخامت حال این بیماران شود و مصرف بیش از اندازه مسکن معروف استامینوفن نیز می تواند باعث آسیب کبدی و حتی مرگ شود.

باید همواره به این مسئله توجه داشت که حتما هنگام خرید داروهایOTC یا بی نیاز از نسخه، از دکتر داروساز در داروخانه در مورد عوارض جانبی و هشدارهای مربوط به دارو سؤال کنیم و بدون اطلاعات، مصرف این داروها  را آغاز نکنیم. 

             خود درمانی با داروهای نیازمند نسخه معضل نظام درمانی

به گفته عضو هیأت مدیره انجمن داروسازان ایران در حال حاضر بر اساس فهرست رسمی داروهای کشور، بیش از 200 شکل داروییOTC داریم در حالی که بیش از 3000 نوع دارو در کشور وجود دارد. لذا برای تهیه بیشتر داروها از داروخانه به نسخه پزشک نیاز داریم.

در واقع موضوع اطلاع از هشدارها و عوارض جانبی داروها در مورد داروهای نیازمند نسخه به مراتب با اهمیت تر است. لذا ضمن درخواست این داروها از داروخانه صرفا با نسخه پزشک و پرهیز از خود درمانی، باید اطلاعات کافی در مورد مصرف این داروها را از دکتر داروساز در داروخانه طلب کنیم.

فاطمی با ابراز تاسف از این که خود درمانی با داروهای نیازمند نسخه، امروزه یکی از معضلات نظام درمانی کشور ماست ، بیان می کند : این پدیده، خود درمانی نادرست محسوب می شود و آمارها در کشور ما نشان می دهد که آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای کورتونی، یکی از مهم ترین دسته های دارویی هستند که مورد خود درمانی قرار می‌گیرند.

وی می افزاید: مصرف نابه‌جای کورتون ها (داروهایی مثل بتامتازون، دگزامتازون، پردنیزولون، هیدروکورتیزون و .....) و مصرف آنها در بلند مدت می تواند با عوارضی چون زخم معده، آب مروارید چشم، افزایش فشار خون، پوکی استخوان، ابتلا به عفونت، کاهش رشد و غیره همراه باشد.

ناگفته نماند که خود درمانی فقط به مصرف این نوع داروها ختم نمی شود بلکه مصرف نابه‌جا و بیش از حد آنتی بیوتیک ها مانند آموکسی سیلین، سفیکسیم، آزیترومایسین، سیپروفلوکساسین و غیره ،جدا از ریسک عوارض ناخواسته شدید بعضی از آنها مانندحساسیت، عوارض گوارشی، آریتمی و التهاب تاندون ها می تواند منجر به افزایش مقاومت میکروبی در جامعه شود.

متاسفانه اکنون با پدیده افزایش عفونت های میکروبی در جامعه مواجه هستیم که در گذشته به خوبی با آنتی بیوتیک ها درمان می‌شدند اما امروزه مصرف انواع آنتی بیوتیک ها هم روی آنها تاثیری ندارد.

برای داشتن روان و جسمی سالم در نظر داشتن تبعات بهداشتی و اقتصادی خود درمانی نادرست در جامعه، توجه بیماران و مراجعین به داروخانه ها به توصیه های مسئولین فنی داروخانه و همچنین ارائه آموزش های لازم به جامعه از طرف رسانه های جمعی، ضرورت دارد ضمن آن که خود مردم نیز باید این مسأله را در نظر داشته باشند که مصرف خود سرانه داروها نه تنها کمکی به بهبود بیماری آن ها نمی کند بلکه علاوه بر تحمیل هزینه های اضافی سبب مزمن شدن بیماری آن ها نیز می‌شود‌.