سریال خودکشی نوجوانان به مدارس کشیده شد

پایان دادن به زندگی پس از آخرین امتحان

تیرماه سال گذشته بود که خبر خودکشی یک دانش‌آموز 11 ساله مخابره شد و از آن تاریخ تاکنون سریال خودکشی کودکان و نوجوانان ایرانی ادامه دارد. به طوری که تنها در یک سال گذشته، بیش از 14 مورد خودکشی افراد زیر 18 سال گزارش شده است.

  1. ۶ ماه قبل
  2. ۰
پایان دادن به زندگی پس از آخرین امتحان
نوآوران -

علی اسدی خمامی:  به گزارش «نوآوران» به نقل از تسنیم، صبح روز سه شنبه 17 خرداد ماموران کلانتری 134 شهرک غرب با تماس مسئولین دبیرستان دخترانه ای در غرب تهران در جریان مرگ خودخواسته دانش آموزی قرارگرفتند که خود را در سرویس بهداشتی مدرسه حلق آویز کرده بود. «پریسا بعد از امتحان ادبیات که  آخرین امتحان این ترم بود با دوستان و معلمانش عکس یادگاری گرفت و به حیاط رفت. من هم پس از امتحان به سرویس بهداشتی رفتم و با جسد حلق آویز او روبه رو شدم» این اظهارات یکی از همکلاسی های پریسا است که اولین نفری بوده است که در صحنه حضور داشته است. از این دانش آموز دست نوشته¬ای به جا مانده است که تحویل مقامات قضایی شده است.  دست نوشته‌ای که گویا از خودکشی به علت پوچی، مسائل فلسفی و ناامیدی از زندگی حکایت دارد. بعد از این حادثه جسد به دستور بازپرس کشیک قتل به اداره پزشکی قانونی انتقال یافت و تحقیقات در زمینه انگیزه خودکشی این دختر جوان ادامه دارد.

این اولین بار نیست که چنین خبری بر خروجی خبرگزاری‌ها قرار می‌گیرد. تیرماه سال گذشته بود که خبر خودکشی یک دانش‌آموز 11 ساله مخابره شد و از آن تاریخ تاکنون سریال خودکشی کودکان و نوجوانان ایرانی ادامه دارد. به طوری که تنها در یک سال گذشته، بیش از 14 مورد خودکشی افراد زیر 18 سال گزارش شده است. تسللی که باعث می‌شود این خودکشی‌ها، از قالب یک حادثه خارج شده و به عنوان تبعات یک معضل اجتماعی رو به گسترش شناخته شوند

اما چه علتی باعث می‌شود نوجوانان تصمیم به انجام این اقدام بی‌بازگشت بگیرند؟ بی‌شک باید برای این معضل اجتماعی، یک علت روانی یافت، به همین دلیل «نوآوران» به سراغ یک روانشناس می‌رود تا موضوع را بررسی کند.

نوجوانان از بزرگان الگو می‌گیرند

عوامل متعددی در گرایش به خودکشی نوجوانان نقش دارند. عوامل زیستی،اجتماعی؛خانوادگی و روانی از آن جمله است.فشارهای خانوادگی،شکست های عشقی ،افسردگی،طردشدن توسط والدین،عدم ارتباط درست با والدین  می تواند نوجوان را به سمت اقدام به خودکشی سوق دهد اما بایستی این تمام ماجرا نیست. مریم پوررحیمی، روانشناس و مدرس دانشگاه معتقد است که وقتی در مورد خودکشی صحبت می کنیم مطمنا عمل خودکشی را نمی توانیم تنها به یکی از این عوامل نسبت داد. بلکه همیشه مجموعه ای از عوامل در تعامل با یکدیگر موثر می باشند. پور رحیمی به «نوآوران» می‌گوید: «به طور کلی خودکشی در دوران نوجوانی محصول و نتیجه درد روانی است که یک نوجوان تحمل می کند و منبع اولیه این درد  نیز نیازهای برآورده نشده روانشناختی است. نیازهای مثل نیاز به تعلق داشتن،پیشرفت،خودمختاری و دوست داشتن و دوست داشته شدن. در واقع وقتی فرد دست به خودکشی می زند می خواهد درد روانی ناشی از ارضا نشدن این نیازهای روانشناختی خود را از بین ببرد.» البته موضوع خودکشی در نوجوانان، یک مساله عام نیست، پورحیدری نیز این مساله را می‌داند و اینگونه ادامه می‌دهد:« وقتی در مورد خودکشی در این سنین صحبت می کنیم باید بدانیم که مهم ترین ویژگی رشدی این مرحله از سن یعنی هویت یابی نیز می تواند در آن موثر باشد. تحقیقات نشان داده است که نوجوانانی که دچار سردرگمی هویت هستند احتمالا به هنگام روبرو شدن با مشکلات آسیب پذیری بیشتری در مقابل گرایش به خودکشی دارند تا نوجوانانی که در هویت یابی موفق عمل کرده و جایگاه ثابتی را برای خودشان در زندگی به دست آورده اند. یعنی نوجوانانی که در کسب هویت دچار سردگمی می شوند به افرادی مبدل می شوند که نمی دانند کیستند و جایگاه آنها در این زندگی کجاست و مطمنا این سردرگمی می تواند به شکل اختلالات رفتاری بروز کند و گرایش به رفتارهای ناسازگارانه مثل خودکشی را بالا ببرد.»

این محقق و مدرس دانشگاه معتقد است که اگر در خزانه رفتاری فرد نوجوان سابقه اقدام به خودکشی،تهدید به خودکشی در اطرافیان و افراد مهم زندگی وجود داشته باشد احتمال گرایش نوجوان به خودکشی بالا می رود. علاوه بر این عواملی مانند تکانشی رفتار کردن نوجوانان و عدم انعطاف پذیری ،شیوه های نادرست مقابله با مشکلات ،نداشتن مهارتهای حل مساله نیز می تواند در گرایش به این رفتار موثر باشد. چون خودکشی کوششی آگاهانه برای پیدا کردن راه حلی برای مشکلاتی است که باعث رنجش شدید در فرد شده است و از آنجایی که فرد توانایی پیدا کردن راه حل های دیگر را برای مواجهه با فشار روانی ندارد ،دچار یک خشم معطوف شده به درون خود می شود که در نهایت این خشم آسیب زننده  است و متاسفانه به از بین رفتن فرد منتهی می شود.

باید علایم خودکشی را شناخت

وقتی از تسلسل خودکشی ها صحبت می‌کنیم، باید بدانیم که بعد روانشناختی، تنها جنبه مساله نیست و این تسلسل وقایع به یک معضل اجتماعی دامن می‌زند. معضلی که در این مورد خاص، سلامت کودکان و نوجوانان کشور را به خطر انداخته است. «نوآوران» برای واکاوی این معضل، به سراغ رییس انجمن حمایت از حقوق کودکان و نوجوانان می‌رود. ثریا عزیزپناه، در جواب این سوال که آیا یک عامل شناخته شده اجتماعی موجب افزایش نرخ خودکشی در نوجوانان ایرانی شده است، می‌گوید:« البته خودکشی یک مساله فردی است، چراکه هر فرد ممکن است برای اقدام به خودکشی، دلیل خاص خود را داشته باشد. اما با جرات می‌توان گفت نهاد‌های رسمی و غیر رسمی کشور باید در این مورد قبول مسئولیت کنند. نرخ خودکشی در نوجوانان ایرانی رو به افزایش است و نظام رسمی آموزش، در کنار نهاد خانواده و همه بزرگسالان کشور در این مورد مقصر‌اند»

عزیز پناه می‌گوید که اگر والدین، معلمان و نظام آموزش کشور، با علائم پیش از خودکشی آشنا بودند و می‌توانستند این علائم را در دانش آموزان شناسایی کنند، اکنون شاهد این اتفاقات تلخ نبودیم.

او معتقد است که نهادهای مرتبط با نوجوانان باید به سمت توانمندسازی این رده سنی بروند تا آن‌ها بتوانند بدون دغدغه به بیان معضلات خود بپردازند. البته این یک راهکار کوتاه‌مدت است، در بلند مدت، باید راهکار دیگری اندیشیده شود.

بحران‌هایی که نوجوانان را به زانو درآورده

بی شک در بلندمدت، باید راهکارهای کارایی برای مقابله با خودکشی نوجوانان اندیشیده شود، اما این راهکار ها چیستند؟ رییس انجمن حمایت از حقوق کودکان می‌گوید فشاری اجتماعی کودکان و نوجوانان را به زانو درآورده وباعث شده که به خودکشی دست بزنند. بنابراین برای جلوگیری از این اقدام «باید دید که چه عاملی چنین فشاری را بر نوجوانان ایرانی وارد کرده، و آن را برطرف کرد.»

بحث خودکشی نوجوانان عاملی نیست که مختص به ایران باشد، و بسیاری از کشورهای جهان با آن مواجه اند. اما عزیزپناه معتقد است که باید دید سایر کشورها چه راهکاری برای مقابله و کاهش نرخ این معضل اجتماعی پیش گرفته اند، و از این اقدامات پیروی کنیم.

به گفته او، در حال حاضر مدارس ما در حوزه پیشگیری از آسیب‌های روحی روانی در جایگاه خوبی نیستند. « حتی مدارس برخوردار ما، از ضعف امکانات روانشناسی و کمبود مشاور رنج می‌برند. و این مساله مشکل زاست» عزیزپناه اعتقاد دارد که برای جلوگیری از تکرار این حوادث، باید در نظام آموزش کشور بازنگری شود.

زنگ هشدار به صدا درآمده است

«امروزه تعداد زیادی از نوجوانان به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی دسترسی دارند، و این به آن معناست که اخبار در بین آن‌ها به سرعت پخش می‌شود» رییس انجمن حمایت از حقوق کودکان این مساله را خطرناک می‌داند و معتقد است که این یعنی «زنگ هشدار به صدا در آمده است، چراکه همه نوجوانان خبر این خودکشی‌ها را شنیده اند.»

به عقیده عزیزپناه، این مساله باعث می‌شود که سایر نوجوانانی که در برهه حساس زندگی خود هستند و از فشارهای مشابه روحی روانی رنج می‌برند، از این اقدام الگوبرداری کرده و برای فرار از مشکلات دست به خودکشی بزنند. او می‌گوید نوجوانان درک درستی از نتیجه اقدامات خود نداشته و مخاطرات را جدی نمی‌گیرند، همین مساله باعث می‌شود که راحت تر از بزرگسالان خودکشی کنند.

کودکان و نوجوانان، سرمایه‌های انسانی و اجتماعی کشور هستند و به عنوان شهروندان جامعه، حاکمیت وظیفه دارد سلامتشان را تضمین کند. اما به نظر می‌رسد در حال حاضر، تضمینی برای سلامت روانی و حتی جانی آینده‌سازان ایران وجود ندارد.