گزارش «نوآوران» از ابعاد اجتماعی مسئله نوزادان معتاد

سالیانه 360 کودک زیر 5 سال به خاطر اعتیاد می‌میرند

فاطیما فردوس- اعتیاد این روز‌ها به یک معضل و بیماری تبدیل شده که در تمام جامعه ریشه دوانده و هرروز چهره‌های جدیدتری از خود را به ‏معرض نمایش می‌گذارد؛ تا جایی که تعداد قربانیان آن لحظه‌به‌لحظه در حال افزایش است؛ اما در این میان کسانی هستند که ‏ناخواسته وارد این جریان و معضل خانمان‌برانداز شده‌اند و گاه مجبورند تا آخر عمر با آن درگیر باشند و برچسب سنگین و زننده ‏اعتیاد را به دوش بکشند.

  1. ۶ ماه قبل
  2. ۰
سالیانه 360 کودک زیر 5 سال به خاطر اعتیاد می‌میرند
نوآوران -

این افراد کودکان مظلوم و بی‌گناهی هستند که به‌جای بازی کردن با همسالان خود و غرق شدن در ‏دنیای کودکی، شریک اعتیاد و فقر فرهنگی پدر و مادر خود می‌شوند و آینده‌شان به دست آن‌ها تباه می‌شود. فرزندانی که ‏ناخواسته از خانواده‌شان اعتیاد به ارث برده‌اند و به دلیل حماقت آن‌ها در هیچ کجای جامعه پذیرفته نمی‌شوند. کودکانی که ‏آرزو‌هایشان را به گور می‌برند. ‏

کودکان درگیر اعتیاد ناخواسته

بدون شک، اعتیاد کودکان یکی از واقعیت‌های دل‌خراش و جبران‌ناپذیر جامعه امروز است. به همین دلیل همه سازمان‌های مسئول ‏باید برای درمان کودکان معتاد به مسئولیت‌هایشان عمل کنند تا آینده این کودکان به خطر نیفتند. مسئولان باید به سمتی بروند که ‏به مادرانی که قرار است فرزندان معتاد به دنیا بیاورند، خدمات ارائه بدهند نه اینکه فضا را به سمتی ببرند که آن‌ها از مراجعه به ‏مراکز درمانی ترس داشته باشند. ‏

عباس دیلمی‌زاده، کار‌شناس مواد مخدر، با اشاره به اینکه شیوه اعتیاد کودک و نوزاد متفاوت است به «نوآوران» می‌گوید: «نوزاد زمانی به ‏اعتیاد دچار می‌شود که مادر مصرف‌کننده است و در رحم مادر دچار عوارض ناشی از مصرف موادمخدر و در ‌‌نهایت به اعتیاد ‏دچار می‌شود. اما در کودک این شرایط متفاوت است‎ ‎‏ و شامل افراد زیر ۱۸ سال می‌شود که چند حالت دارد؛ در حالت اول کودک ‏از مادر مصرف‌کننده متولد و در زمان نوزادی به دلیل تغذیه از شیر مادر یا در اختیارگذاشتن موادمخدر از سوی خانواده دچار ‏اعتیاد شده‌است. در حالت دوم ممکن است کودک به دلیل حضور در خانواده‌ای که مصرف‌کننده است، گرفتار اعتیاد ‌شود.» ‏

مشکل آنجاست که برای مقابله با یک معضل اجتماعی به آمار و اطلاعات نیاز است، اما آن طور که پرویز افشار، سخنگوی ستاد مبارزه با مواد مخدر به «نوآوران» گفته است، آمار مستندی در خصوص ولادت نوزادان از زنان معتاد ‏نداریم؛ با این حال گرچه در مورد نوزادان معتاد مسئولیتی نداریم و رسیدگی به این موضوع در حیطه وظایف وزارت بهداشت ‏است، ولی نسبت به این موضوع حساسیم. ‏

دیلمی‌زاده در مورد علت‌ اعتیاد در کودکان و نوزادان به خانواده‌های آن‌ها اشاره و در این خصوص اظهار می‌کند: «طبق یافته‌های ‏موجود اکثریت و غالب کودکان معتاد کسانی هستند که یک یا چند عضو خانواده آن‌ها مثل پدر، مادر یا دیگر اعضای خانواده دچار ‏اعتیاد هستند و کودک نیز در خیلی از موارد ناخواسته وارد این جریان شده و به موادمخدر آلوده می‌شود. علاوه بر این ممکن ‏است کودک در باندهایی قرار بگیرد که او را به سمت اعتیاد هدایت و از او بهره‌برداری کنند. یکی دیگر از مواردی که می‌تواند ‏علت اعتیاد کودک به موادمخدر باشد، کنجکاوی وی به تعامل با افراد مختلف و متفاوت با همسالانش است. همچنین محیطی که ‏کودک در آن رشد می‌کند از مواردی است که می‌تواند زمینه‌ساز اعتیاد باشد.» ‏

برای ساماندهی و رسیدگی به کودکان معتاد چند دستگاه باید باهم همکاری کنند تا بتوان این معضل اجتماعی را به حداقل رساند و ‏کودکان بتوانند در محیطی سالم و دور از هرگونه آسیب زندگی کنند؛ به گفته این کار‌شناس مواد مخدر یکی از مهم‌ترین این ‏دستگاه‌ها که نقش بسیار مهمی در ساماندهی این کودکان دارد، سازمان‌های مردم‌نهاد هستند. فعالیت این سازمان‌ها چه در حوزه ‏اعتیاد و چه در حوزه کودکان اثربخشی بالایی خواهد داشت. بخش دیگری که برای رسیدگی به این کودکان اهمیت زیادی دارد، ‏سازمان بهزیستی و وزارت بهداشت است که با تعامل یکدیگر می‌توانند این معضل را به صورت ریشه‌ای حل کنند و راهکارهای ‏درمانی برای آن ارائه دهند. علاوه بر این دو دستگاه، آموزش‌وپرورش نیز نقش مهمی در کم‌رنگ کردن این مشکل دارد و ‏می‌تواند با فراهم کردن بستر لازم برای این کودکان، آن‌ها را از دامی که در آن گرفتار شده‌اند، نجات دهد. نکته قابل توجه این است ‏که تمامی این دستگاه‌ها زیر نظر برنامه‌های سیاست‌گذاری ستاد مبارزه با موادمخدر می‌تواند اثربخش باشد. ‏

وی با اشاره به اهمیت کار برای کودکان و نوزادان معتاد تصریح می‌کند: «با توجه به اینکه کار برای کودکان معتاد از ظرافت ‏ویژه‌ای برخوردار است، نباید خیلی سریع و هیجانی عمل کرد؛ زیرا هیجانی عمل کردن در این مورد نمی‌تواند کارآمد باشد و ‏مهم‌ترین نکته در این خصوص کار کار‌شناسی و علمی است. پس باید توجه داشته باشیم که در این مورد به خصوص کودکان و ‏نوزادان معتاد، کارهای علمی و کار‌شناسی را فدای کار هیجانی نکنیم.» ‏

تولد ۷۳۰ نوزاد معتاد در سال

فاطمه دانشور، فعال حقوق کودک و رئیس کمیسیون اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران، از تولد روزانه دو نوزاد معتاد در ‏ایران به «نوآوران» خبر می‌دهد. تولد روزانه دو کودک معتاد یعنی ۷۳۰ نوزاد در سال. از این تعداد حدود ۵۰ درصد در خوش‌بینانه‌ترین حالت ‏به ۷ سالگی نمی‌رسند و از ۵۰ درصد باقی‌مانده هم ۳۰ درصد به ۱۲ سالگی نمی‌رسند و ۲۰ درصد آخر هم، معتاد از دنیا ‏می‌روند. البته کار‌شناسان معتقدند کمتر از ۱۰ درصد این نوزادان در ایران مورد درمان قرار می‌گیرند و اعتیاد آن‌ها برطرف ‏می‌شود اما به دلیل محیط خانواده و برخی مسائل دیگر نیمی از آن‌ها دوباره به مواد مخدر برمی‌گردند. ‏

وی با اشاره به بیماری‌هایی که گریبان گیر معتادان می‌شود، تصریح می‌کند: «بیماری‌هایی مانند «اچ آی وی» و هپاتیت و دیگر ‏بیماری‌های عفونی خطرناک، بیماری‌هایی است که بین افراد معتاد به ویژه معتادان تزریقی بسیار شایع است. حال اینکه یک مرد ‏معتاد که به دلیل تزریق مشترک به یکی از بیماری‌های عفونی خطرناک مبتلا شده و امکان شناسایی آن هم وجود ندارد، ریسک ‏ابتلای همسر و نوزاد را بالا‌تر می‌برد. حال اگر مادر مبتلا به این موضوع باشد ریسک آن ۳ تا ۵ برابر بیشتر می‌شود. در حقیقت ‏اگر یک مادر سوءمصرف مواد مخدر داشته باشد به طور حتم نوزاد معتاد به دنیا می‌آید و اگر به «اچ آی وی» مبتلا باشد بیش ‏از ۸۰ درصد امکان بیمار متولد شدن جنین وجود دارد. در این میان، نوزاد باید یک‌عمر زجر و بیماری را تحمل کند. تازه اگر ‏مورد حمایت قرار بگیرد و اگر چنین اتفاقی نیفتد، به طور حتم کودک ۷ سالگی خود را نمی‌بیند.» ‏

باید در نظر داشت که اعتیاد مادران باردار موجب اختلال در رشد و کاهش سیستم ایمنی بدن جنین می‌شود. زیرا مواد مخدری که ‏مادران باردار استعمال می‌کنند از طریق جفت به جنین منتقل می‌شود و این امر موجب بروز کاهش روند رشد جنین و بروز ‏بیماری‌های گوارشی و تنفسی در نوزاد می‌شود. به گفته دانشور در نوزادان تازه متولد شده از مادران معتاد، علائم مسمومیت با ‏مواد مخدر و نشانه‌های ترک مانند آبریزش بینی، عطسه، خمیازه، تشنج، پرش‌های عضلانی مشاهده می‌شود. همین علائم اگر ‏مورد کنترل پزشک قرار نگیرد می‌تواند موجب ایجاد تشنج‌های شدید و مرگ ۵درصد نوزادان تازه متولد شده از مادران معتاد ‏شود. ‏

با توجه به معضل اجتناب‌ناپذیر اعتیاد که گریبان گیر کودکان و نوزادان در جامعه است، باید توجه داشته باشیم که تمام مشکلات ‏آن‌ها به اعتیاد ختم نمی‌شود. غالب این بچه‌ها دچار مشکلات بدسرپرستی یا مشکلات خانوادگی هستند. علاوه بر این به خاطر جو ‏نامناسبی که بر خانواده‌های این کودکان حاکم است، شاهد فرار کردن آن‌ها از خانه و ترک خانواده هستیم. همچنین بسیاری از این ‏کودکان به دلیل درگیری با اعتیاد و همچنین مشکلات اقتصادی ترک تحصیل می‌کنند و به کار روی می‌آورند. ازآنجایی‌که سن ‏این کودکان برای کار کردن بسیار پایین است، کودک کار محسوب می‌شوند و ساعات زیاد کار آن‌ها با میزان حداقلی از حقوق ‏پرداخت می‌شود و برای کار از این کودکان سوءاستفاده می‌شود. در چنین شرایطی لازم است مسئولان دست‌به‌کار شوند و ‏میزان متولد شدن نوزادان معتاد، به خطر افتادن سلامت روانی و جسمی جامعه، مواجه‌شدن سلامت جامعه با بیماری‌های قشر ‏معتادان خیابانی همچون ایدز و هپاتیت، خدشه‌دار شدن امنیت روانی جامعه و از هم پاشیده شدن بسیاری از خانواده‌ها و معضلاتی ‏از این دست را به حداقل برسانند. این کودکان مانند تمام هم‌سن و سالان خود حق زندگی دارند و آرزو دارند آغوش پدر و ‏مادرشان امنیت آن‌ها را تأمین کند، نه خماری‌شان را.