با هدف« افزایش کیفیت زندگی شهروندان» ایجاد می‌شود

سمن ها؛ مشارکت دولت و جامعه مدنی برای کاهش آسیب‌ها

عمر سازمان های مردم نهاد وخیریه در سرتاسر دنیا عمر کوتاهی نیست. پیشینه این سازمان ها در ایران به بلندای تاریخ یک سرزمین است.

  1. ۳ ماه قبل
  2. ۰
سمن ها؛ مشارکت دولت و جامعه مدنی برای کاهش آسیب‌ها
نوآوران -

در دوران مغول رشیدالدین فضل الله همدانی نخستین و بزرگ‌ترین مرکز بهداشتی و درمانی خیریه را برای مردمی که توانایی مالی زیادی نداشتند تاسیس کرد؛ مرکزی که در واقع از جمله مهم‌ترین نیازهای مردم آن دوران محسوب می شد. پس از انقلاب اسلامی کمیته امداد تاسیس شد که هدف از تاسیس آن کمک به مستضعفان جامعه از طریق حفظ شان و حرمت این افراد است.

مراکز خیریه سازمان های مردم نهادی هستند که با هدف کمک رسانی به شهروندان در حوزه‌های مختلف به وجود می آیند و مهم‌ترین رسالت آنها بهبود شرایط زندگی افرادی است که از خدمات اجتماعی محرومند. این افراد شامل بیماران، خانواده‌های بی‌سرپرست، جوانان بیکار و بزهکار، کودکان کار می‌شوند. این فعالیت‌ها باید در بستری انجام شود که حرمت، شأن و منزلت انسانی افراد حفظ شود. در اغلب کشورهای توسعه یافته این سازمان‌ها تحت عنوان سمن‌ها فعالیت می‌کنند و فعالیت‌های داوطلبانه‌ای که در این سمن‌ها صورت می گیرد از مهم‌ترین سرمایه‌های اجتماعی برای کشورها محسوب می‌شود.

  قوانین سمن‌ها باید متناسب با نوع کارکرد آن‌ها باشد

مردم در کشورهای مختلف جهان پس از نا امید شدن از اقدامات سازمان‌های بین‌المللی و داخلی برای ریشه کن کردن فقر که اغلب تنها به ایراد سخنرانی در این زمینه ختم می شد خود تصمیم به انجام فعالیت های عملی در این زمینه گرفتند و مراکز مختلفی را برای حمایت از شهروندان به وجود آوردند. گفته می شود در برخی کشورهای توسعه یافته این سمن ها هستند که وظیفه اداره شهر را برعهده دارند.

در سال های اخیر در ایران سازمان‌های بسیاری تحت عنوان سازمان های مردم نهاد وخیریه مشغول به فعالیت و ارائه خدمات اجتماعی هستند. در کشوری مثل ایران که در زمره کشورهای در حال توسعه قرارمی گیرد و خدمات اجتماعی در سطح پایینی قرار دارد. یکی از اساسی ترین نیازها وجود مراکز و سازمان های مردم نهاد وخیریه است که این مراکز بدون حمایت های مالی دولت و توسط اقشار مختلف به صورت داوطلبانه اقدام به کمک به شهروندان می‌کنند. 

در همین حال مدیرکل مشارکت‌های اجتماعی جوانان از ایجاد تسهیلات برای صدور اعتبارنامه سازمان‌های مردم‌نهاد جوانان خبر داده و گفته که حذف گواهی نداشتن اعتیاد از شروط تاسیس سمن در حال بررسی است.

رضا حجتی با اشاره به پیشنهاد برخی مدیران کل و معاونان فرهنگی و جوانان ادارات کل استان‌ها در خصوص حذف گواهی عدم اعتیاد از شرایط ارائه مجوز تاسیس سازمان مردم نهاد، تاکید کرده که این پیشنهاد در نشست سراسری مسوولان جوانان سراسر کشور مطرح شد به طوری که مسوولان جوانان برخی استان‌ها پیشنهاد دادند دریافت گواهی نداشتن اعتیاد از شرایط لازم برای ارائه مجوز و اعتبارنامه سازمان‌های مردم نهاد حذف شود.

به گفته او این پیشنهاد در حال بررسی است و قرار است به زودی کار مطالعاتی جدی در این مورد انجام شود تا اگر مانع قانونی در این زمینه نداشته باشیم، گواهی نداشتن اعتیاد از شرایط لازم برای ارائه مجوز و اعتبارنامه سازمان‌های مردم نهاد حذف شود.

غزاله دانشور، فعال مدنی درباره حذف گواهی نداشتن اعتیاد به « نوآوران» می‌گوید: به‌نظر من منافاتی ندارد که کسی که سابقه اعتیاد داشته است سازمان‌های مردم نهادی را تاسیس کند. به ویژه در مورد اعتباد بهتر است موسسان آن افرادی باشند که قبلا با این موضوع درگیر بودند زیرا آن‌ها بهتر می‌توانند بیماران اعتیاد را درک کنند. بستگی به کاربرد سمن می‌توان قوانینی برای انتخاب موسسان آن در نظر گرفت.

به گفته او بیماران معتاد دارای روحیات خاصی‌اند و آدم‌هایی که سالم زندگی کردند و تجربه این چنینی نداشته‌اند درکی از روحیات یک بیمار معتاد، شرایط خانوادگی و مشکلاتی که با آن درگیر است را ندارند. کسانی که ر نج مردم را بیش‌تر در ک می‌‌کنند وبا غم آن‌ها همراه می‌شوند بیش تر در معرض اعتیاد قرار دارند و به همین دلیل در جامعه افراد محدودی اعتیاد پذیرند بنابراین پذیرش این آدم‌ها از عهده هرکسی برنمی‌آید.

دانشور مردی را مثال می‌زند که سال‌ها درگیر اعتیاد به هروئین بوده است اما بعد از ترک پارکینگی را با هدف کمک به معتادان و اشتغال آن‌ها ایجاد می کند.

  مردم به سمن‌ها بی اعتمادند

سمن‌ها و یا سازمان‌های مردم نهاد پس از دریافت مجوز و ثبت، شرح وظایف و مسوولیت‌هایی برای این موسسسات شکل می‌گیرد که اجازه فعالیتی خارج از آن چارچوب را به آنان نمی‌دهد. یکی از مهم‌ترین این شرایط داشتن شفافیت‌های مالی است. شفافیت مالی این اطمینان را به شهروندان می دهد که هزینه‌هایی که آنان در اختیار این موسسات می‌گذارند به‌جا و برای موارد درستی مورد استفاده قرار می‌گیرد. به همین دلیل باید این موسسات فعالیت‌های مالی خود را به طور شفاف انجام دهند تا بتوانند از کمک‌های مردمی برای توسعه خود استفاده کنند. اما وجود نهادهایی به اسم سمن که از مردم کلاهبرداری می‌کنند و هیچ‌گونه شفافیتی در مورد آن وجود ندارد به‌طوری که بسیاری افراد از وجود چنین موسسات خیریه‌ای اطلاع نیز ندارند نوعی سوء ظن و بدبینی را در مردم ایجاد می‌کند، سوءظنی که در نهایت گریبانگیر موسسات خیریه معتبر و پر سابقه نیز خواهد شد.

دانشور با اشاره به اینکه کیفیت NGOها در کشور ما پایین است، می‌گوید: یکی از دلایل پایین بودن کیفیت آن‌ها نداشتن بودجه برای هزینه‌های این سازمان‌ها ست. این سازمان‌ها باید درآمد خود را از کمک ها ی مردم بدست بیاورند اما مردم ما به دلیل مشکلات اقتصادی و سیاسی زیادی که در چند سال اخیر و به ویژه در دوره قبل اتفاق افتاده است نسبت به سازمان‌هایی که برای کاری پول دریافت می کنند بی اعتماد هستند. به گفته او گسترش فرهنگ کمک به هم نوع از طریق این سازمان‌ها تلاش و زحمت زیادی را می‌طلبد اما برای زنده نگه داشتن آن و اینکه این سازمان ها حیات جامعه انسانی را تضمین می کنند باید با تمام مشکلاتی که در این راه وجود دارد مقابله کرد و اعتماد مردم برای گسترش این سازمان‌ها جلب کرد. در همین حال محمود گودرزی وزیر ورزش و جوانان موضوع جوانان، در نشستی که روز سه شنبه برگزار شد موضوع سمن‌ها را ملی و فرا دستگاهی دانست و اعلام‌کرده‌است که قراراست سهم سمن‌ها افزایش یابد.

او از ایجاد سمن سراها و یا خانه جوانانی خبر داده و گفته که فعالان در زمینه توسعه سازمان‌های مردم نهاد(سمن) می‌توانند پاتوقی را برای انجام فعالیت‌های خود داشته باشند. به گفته این مقام مسوول سمن ها باید از جایی حمایت شوند تا بتوانند ادامه راه را با موفقیت طی کنند، در حوزه‌های مدیریتی جوانان باید تجربیاتی را کسب کنند و وظیفه دولت نیز حمایت از آنان است. افرادی که در این دوره شرکت کردند دغدغه اجتماعی به ویژه در حوزه آسیب‌های اجتماعی و حاشیه‌نشینی را داشتند. 

 وضعیت بد اقتصادی، دلیل توجه به ایجاد سمن ها  

به گفته کارشناسان تحقق توسعه اقتصادی و اجتماعی که پایدار و عادلانه باشد به طور فوق‌العاده‌ای‌ پیچیده‌است و دانش و منابع دولت و جامعه مدنی را که‌ شامل سازمان‌های مردم نهاد می‌شود، طلب می‌کند. دولت‌هایی که به تنهایی عمل می‌کنند،به سختی می‌توانند با همه مسایل چنین توسعه‌ای کنار بیایند.بنابراین باید مسائل در حال تغییر توسعه توسط دولت‌ها،سازمان‌های‌ مردم نهاد،اجتماعات محلی و خانواده‌ها مورد توجه قرار گیرد و یک مشارکت و همکاری قوی بین دولت و جامعه‌ مدنی پدید آید و به طور جدی پی‌گیری شود.این درحالی است که با افزایش آسیب‌های اجتماعی ناشی از شرایط بد اقتصادی و رفاهی در کشور ما وجود چنین سازمان هایی برای کنترل پیشروی مشکلات اجتماعی پیش از پیش احساس می‌شود و شاید بتوان گفت علت رونق سمن‌ها شرایط وخیم رفاهی مردم جامعه است.

دانشور در این باره معتقد است که در گذشته تعداد مردمان نیازمند محدود بود به‌طوری‌که چند خانواده می‌توانستند به آن‌ها به راحتی کمک کنند. اما تعداد افراد نیازمند در زمان ما همراه با مشکلات اقتصادی کشور به مراتب بیش تر شده است و به تبع تعداد افراد و سازمان‌هایی که باید به نیازمندان کمک کنند بیش تر می‌شود.

   بهره برداری سیاسی از سمن‌ها ممنوع!

سازمان های مردم نهاد بواسطه اهتمامشان برای رفع مشکلات جامعه بدون اینکه کمترین تکیه گاه و پشتوانه مادی داشته باشند، قداست خیلی بالا و فوق‌العاده ای دارند، لذا اهداف و فکر مجموعه آنها نباید در راستای مسائل سیاسی قرار بگیرد. سمن ها نباید مورد سوء استفاده سیاسی گروه ها و جریان های مختلف قرار بگیرند. مسائل سیاسی تاریخ مصرف دارند و هر روز جناح ها و گروه های مختلفی ممکن است بر راس کار باشند، ولی حرکت سمن ها و فکر و اندیشه آنها مورد نیاز جامعه در هر دوره است.

به گفته دانشور تمام صحبت هایی که درباره ایجاد سمن‌ها ‌می‌شود جنبه کمک به نیازمندان در زمینه‌های مختلف را ندارد بلکه در اغلب موارد اهداف دیگری مورد توجه ترویج‌کنندگان ایجاد آن‌ها است. زیرا آن را طبق گفته‌های دین ما هم برای کمک به نیازمندان نباید آشکارا راجع‌به این مسائل صحبت کرد و در عین حال کمک کنندگان هم نباید از این راه برای اهداف سیاسی خود استفاده کنند.

سازمان های مردم نهاد (سمن)، نظام پنهان ارتقای سلامت جامعه هستند. این سازمان های داوطلب، مستقل از دولت بوده و در عین غیرانتفاعی بودن، در خدمت مردم هستند و به همین دلیل، صدای مردم نامیده می شوند. سمن ها، نماد و واسط مشارکت مردم هستند و مشارکت مردم نیز یکی از بازوهای اصلی ارتقای سلامت، کاهش فقر و بی عدالتی در سلامت جوامع است.

سازمان‌های متولی و سازمان‌ها نظارتی باید به لزوم تولد سمن‌ها در روند طبیعی خودشان توجه داشته باشند چرا که رشد قارچ‌گونه سمن‌ها با دستورات دولتی از بالا تنها بر فساد و ناکارآیی آنها می‌افزاید. همچنین باید توجه داشت که سازمان‌ها و ساختارهای قدیمی و اصیل جامعه را نباید با ایجا سمن‌های مصنوعی تحت فشار قرار داد و نوعی رقابت اجتماعی میان ساختارهای کهن و سمن‌ها در جامعه به وجود آورد چرا که نهادهای مستقر توانایی بسیار بالاتری در زمینه مدیریت مسائل و مشکلات خود دارند لذا دولت باید نگاه حمایتی خود را علاوه بر سمن‌ها به این ساختارهای مستقر و جا افتاده نیز تسری دهد. و حمایت جدی‌تری را از آنها به عمل آورد چرا که آنها توانایی خود را در حل مشکلات و مسائل در طول زمان نشان داده‌اند و از متن فرهنگ بومی کشور متولد شده‌اند.