ترویج کسب مال نامشروع در رسانه ها

رسانه ملی یا بنگاه بخت آزمایی

شرط‏ بندی یا بخت آزمایی یا به زبانی صریح تر قمار یکی از موضوعاتی است که پس از انقلاب اسلامی در کشور ممنوع اعلام شد و با فتوای فقها حرام بودن آن نیز توسط نهاد دین اعلام شد اما به نظر می رسد که این روزها و به ویژه در سال های اخیر قماربازی و شرط بندی بار دیگر در بین جوانان و علی الخصوص در حوزه ورزش رواج یافته است. البته شاید مهم تر از آن رواج پدیده قمار توسط بانک ها و صندوق های قرض الحسنه است که سال ها است با پوشش قانون و سابقا به نام کمک به نیازمندان به نوعی بازتولید کننده موضوعی هستند که توسط همان قانون منع شده است. قمار به عنوان یک بازار غیرمولد و سوداگری به ویژه برای اقتصاد معیوب ایران بسیار آسیب زا است. این برخورد دوگانه با مساله قمار تبعات بسیاری دارد تا جایی که می تواند هر اقدامی را برای مبارزه با آن بی اثر کند.

  1. ۱ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
قمار
نوآوران -

قمار در قانون مدنی کشور

قانون در مواد 208، 210 و 211 قانون مجازات اسلامی تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده مصوب 2/3/1375، به صراحت ذکر کرده که "قمار بازی با هر وسیله ای ممنوع و مرتکبین آن به یک تا شش ماه حبس و یا تا (74) ضربه شلاق محکوم می شوند و در صورت تجاهر به قماربازی به هر دو مجازات محکوم کرده است" و همچنین آورده است: " هر کس آلات و وسایل مخصوص به قماربازی را بسازد یا بفروشد یا در معرض فروش قرار دهد یا از خارج وارد کند یا در اختیار دیگری قرار دهد به سه ماه تا یک سال حبس و یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون ریال جزای نقدی محکوم می شود." و در نهایت تاکید کرده است: "هر کس قمارخانه دایر کند یا مردم را برای قمار به آنجا دعوت نماید به شش ماه تا دو سال حبس و یا از سه میلیون تا دوازده میلیون ریال جزای نقدی محکوم می شود." که با توجه به این مجازات‏ها در صورت برخورد با این اشخاص، مجازات سنگینی انتظارشان را خواهد کشید اما آیا چنین برخوردی صورت خواهد پذیرفت یا این دغدغه همچنان به واسطه ملاحظاتی در دستورکار قرار نخواهد گرفت. ناگفته نماند در ماده 209 این قانون این بحث نیز صراحتا بیان شده است که "هر کس آلات و وسایل مخصوص به قماربازی را بخرد یا حمل یا نگهداری کند به یک تا سه ماه حبس یا تا پانصد هزار تا یک میلیون و پانصد هزار ریال جزای نقدی محکوم می شود." و بر این اساس می‏بایست علاوه بر در نظر گرفتن آسیب‏های اخلاقی و اجتماعی وارده به واسطه پیگیری این حرکت غیرقانونی، به مجازات‏های درنظر گرفته شده برای قماربازی نیز توجه کرد و از کنار وسوسه‏های این قبل سایت‏ها مبنی بر بردهای میلیونی گذر کرد تا این جریانات که با مختصات مافیا همچون مافیای شرط‏بندی در سایر کشورها پیش می‏روند، نتوانند به اهدافشان در کشورمان دست یافته و مخاطب فارسی زبان را آلوده قمار کنند.

بازار گرم قمار در اینترنت

اخیراً سایت‏های اینترنتی که توسط عده‏ای در داخل کشور اداره می‏شود با عنوان پیش‏بینی نتایج راه‏اندازی شده‏اند و اقدام به شرط بندی بر روی نتایج مسابقات فوتبال می‏کنند. روال این سایت‏های شرط‏ بندی به این شکل است که متقاضی شرکت در این شرط‏ بندی‏های آنلاین که علاوه بر لیگ برتر ایران، در خصوص نتایج بازیهای لیگ‏های اروپایی نیز انجام می‏شود، پس از ثبت‏نام و عضویت آنلاین در این سایت‏ها، با واریز مبالغی، شارژ مالی خریداری کرده و با توجه به میزان شارژی که در اختیار دارند، بر روی مسابقات مختلف قمار می‏کنند که در نهایت بخش اعظم مبلغ میان برندگان قمار تقسیم می‏شود. بر اساس آمار های منتشر شده در رسانه ها،تاکنون پلیس فتا قریب به 200 سایت این چنینی را رصد و شناسایی کرده است. اگر چه در گام نخست پرداخت چنین جوایزی ممکن می شود و به تبع،‌ مبالغ پرداختی نیز برای برخی جذاب و جالب توجه به نظر می رسد، اما در واقعیت امر کسب و اخذ چنین مبالغی نیز چندان ساده و سهل نبوده و نخواهد بود. این ادعا  را آمار و حوادث و رخدادهایی که پیش از این در پس فعالیت سایت ها و قمارخانه های مجازی به اثبات رسیده، اثبات می کنند. دور زدن افراد برنده و عدم پرداخت جوایز از نمونه موارد ریز و درشتی است که بعضا برخی افراد به آن اقرار کرده اند.

وقتی قمار توسط رسانه ها تبلیغ می شود

اگرچه قمار و شرط بندی به صورت گسترده در سایت ها و شبکه های روابط اجتماعی به صورت زیرپوستی و پنهان در جامعه در حال فعالیت هستند اما صورت جدید و نوظهور آن توسط رسانه های جمعی و ملی مثل صدا و سیما به ویژه در حوزه ورزش در حال رشد است.البته شیوه های مجاز قمار که شاید مجاز بودن آن محل تردید باشد از سال ها پیش توسط بانک ها و با تشویق به شرکت در قرعه کشی ها تبلیغ می شده و در جامعه رواج داشته است و در این سال ها رسانه های جمعی به همکار تولید این فضای قرعه کشی و شانس بازی دامن زده. برنامه های پیش گویی با تشویق بینندگان به پیش بینی و شرکت در قرعه کشی نتایج بازی های ورزشی که در تلویزیون تبلیغ می شود با ابزار وجاهت قانونی که این رسانه دارد و در پناه صدور مجوزی که با همراهی فدراسیون فوتبال اخذ کرده خود تبدیل به یکی از بازوهای اجرای قماربازی در کشور تبدیل شده است. اگر نیک بنگریم می بینیم که تنها تفاوتی که بین این گونه قرعه کشی ها با قماربازی های ممنوع وجود دارد تفاوت در بین صدور مجوز از طرف نهادهای قانون گذار برای این و عدم صدور برای آن است، چرا که ماهیت هردو، کارکرد هردو و نتیجه هردو یکی است، پس چگونه است که این ممنوع و آن قانونی است؟ اگر هدف از ممنوع کردم قمار مبارزه با سوداگری و نتایج منفی آن است چگونه است که انجام این فعل توسط رسانه ملی قانونی است؟

قمار و تاثیر منفی مضاعف بر اقتصاد

اگر از دلایل منع مذهبی و دینی قمار در فتاوی بگذریم و صرفا به کارکرد قمار در فضای اقتصادی نگاه بندازیم متوجه می شویم چرا موضوعی چون قمار می تواند یک اسیب اجتماعی محسوب شود. اگرچه حجم مبادله پول و سرمایه ای که در ابعاد فردی و کوچک در شرط بندی انجام می شود چندان محل اعتنا نباشد اما نباید فراموش کرد با رواج این پدیده در شگل گسترده آن حجم گردش مالی آن بیشتر می شود. گردش مالی که نه تولیدی است و نه صنعتی. افزایش حجم گردش مالی در بخش غیرمولد در اقتصاد ضعیف و فاسدی مثل اقتصاد ایران نه تنها نمی تواند کمکی به ساختار اقتصادی کند بلکه فقط منجر به رواج بازار سوداگری شود. پس می بینیم که ابعاد منفی قمار و شرط بندی تا چه گسترده است و چه بهتر است که به جای ترویج تفکر شانس و قرعه کشی، بازار تفکر برای تولید بیشتر فراهم شود که بیش تر از این چرخ اقتصاد کشور لنگ نزند.


آسیب شناسی پدیده قمار در گفت وگو با رئیس انجمن آسیب شناسی اجتماعی ایران - دکتر کوروش محمدی


نوآوران: با توجه به اینکه گرایش به قمار در این سال ها در بین جوانان افزایش یافته و فارغ از مبحث ممنوعیت آن در قانون کشور،‌ در فضا و ساختار اقتصادی بیمار و آسیب پذیر ایران می تواند به عنوان یک آسیب جدی مطرح باشد و سرمایه مادی و فکری را که می توان در مسیر درست و تولیدی به کار گرفت در فضای غیرمولدی مثل قمار فرسوده و مستهلک می شود، نظر شما در این رابطه چیست؟
 اول اینکه باید به این نکته توجه کرد که موضوع قمار به شیوه ای که در گذشته و پیش از انقلاب اسلامی در ایران مطرح بود، عوض شده و اکنون به شیوه های نوین و جدید در جامعه در حال پاگرفتن است و از این جهت می توان از منظر آسیب شناسی مسائل اجتماعی به آن نگاه کرد، بعنوان موضوعی که نشان از بی برنامگی جامعه برای پاسخ به هیجانات تلنبار شده نسل جوان جامعه است. این مساله می تواند روی جمعیت بزرگی از جامعه که دست به گریبان معضل بیکاری است اثرات سو داشته باشد، به گونه ای که شاهد تجمع افراد در خیابان ها و پارک ها برای قمار کردن هستیم.
به نظر می رسد برخورد قانون با پدیده قمار دوگانه است،‌از یک سو در قانون مدنی کشور قمار ممنوع است و از سوی دیگر در این سال ها توسط رسانه ها و مخابرات خود به ابزار برای کسب درآمد تبدیل شده، پیامد این برخورد دوگانه چیست؟
درست است، این روزها موضوع قمار توسط خیلی از ساختارهای جامعه همچون رسانه ها درحال تقویت شدن است و به گونه های مختلف به صورت شرط بندی ها و مسابقات و سرگرمی های مختلف بروز و ظهور کرده. سرگرمی هایی که دانش یا دانایی افراد را اندازه گیری و یا چیزی را به آن اضافه نمی کند، صرفا افراد را تشویق می کند که با حضور در یک دایره شانس و قرعه شانس خودشان را محک بزنند و به این ترتیب به نوعی تفکر قمار در جامعه بازتولید می شود. برای مثال نگاه کنید به برنامه هایی که سال ها است که توسط بانک ها در حال اجرا است که افراد را به واسطه جلب مشارکت و سرمایه گذاری در فضای قرعه کشی و شانس تشویق به سرمایه گذاری در بانک ها می کنند و این گونه تقویت کننده تفکر قمار شده اند. ابعاد این قضیه تا جایی است که در حوزه های ورزشی پدیده قمار از دایره کنترل خارج شده است.
یعنی شما معتقد هستید که ابعاد پدیده قمار بعنوان یک آسیب توسط نهادهایی مثل بانک ها هم تقویت می شود؟
بله، متاسفانه خیلی از اشتباهات تاکتیکی و استراتژیکی که توسط دستگاه ها دنبال می شود خود زمینه را برای رشد قمار بازی در میان جوانان فراهم می کند و منجر به ترویج فرهنگ قمار می شود. توجه داشته باشید که بانک ها هیچ وقت به دنبال نهادینه کردن فرهنگ مشارکت مردم در حوزه های تولیدی، کشاورزی، صنعتی و تقویت نگاه منفعت جمعی در جامعه نبوده اند و فقط به دنبال افزایش راندمان و سرمایه گذاری های خود بانک بوده اند. این گونه همراهی و رشد تفکر شانس و قمار در پوشش و همراهی سایر نهادها می تواند آسیب جدی در جامعه ایجاد کند. این نتایج بیانگر همان بی برنامگی برای پاسخ به هیجانات جامعه است که پیش تر بیان کردم. مقصود این است که ما برنامه ریزی فرهنگی ای برای تخلیه انرژی بخش فعال و اکتیو جامعه نداریم و گاهی با همین شیوه های کارشناسی نشده ناخواسته به روند معیوبی که وجود دارد دامن می زنیم و این بی برنامگی منجر به هدایت جوانان به سمت آسیب ها و رفتارهای خارج از عرف که یکی از آن ها قمار است می شود.
با این تفاسیر و برخورد دوگانه قانون و دستگاه های قانون گذار و مجری، چه راهکاری برای مبارزه با این آسیب باید در پیش گرفت؟
متولیان امر باید برنامه ریزی فرهنگی در راستای شناسایی اوقات فراغت جوانان داشته باشند و یک نیاز سنجی اساسی و جدی در جامعه انجام شود تا نیازهای روانی، فکری و اجتماعی جوانان را بازشناسی شود. به غیر از مسائلی مثل بیکاری که در حال حاضر گریبانگیر جوانان تحصیلکرده و غیرتحصلیکرده ما است که بدون امیدی به آینده زندگی می کنند، حداقل کار ممکن پاسخی مناسب برای پرکردن اوقات فراغت جوانان است. متاسفانه برخی از اقدامات دولت در رابطه با برخورد با ناهنجاری های اجتماعی برخوردی بسیار اشتباه است که عموما نتیجه عکس خواهد داد. بعنوان مثال جمع کردن قلیان از قهوه خانه ها، این اقدامات در حالی صورت می گیرد که ما هیچ آلترناتیو مثبتی برای سرگرمی جوانان فراهم نکرده ایم و در مقابل قلیان را از جوانان و قهوه خانه را به عنوان پاتوق از نسل جوان می گیریم، روشن است که نتیجه ای نخواهد داشت، این گونه برخورد های پلیسی و حذفی با آسیب های اجتماعی می تواند منجر به تولید فضاهای مخفی و ناشناخته برای آسیب های اجتماعی از جمله قمار و اعتیاد شود. برای مبارزه با فرهنگ قمار پیش از همه این تفکر باید در میان متولیان رخ دهد. برای مثال بانک ها به جای تقویت سیستم قرعه کشی، حامی برنامه های آموزشی عمومی باشند یا صداوسیما به جای برنامه های سرگرمی و تبلیغی و شانس بازی روند تولید فکر را در جامعه نهادینه کنند. طبیعتا رسانه ملی به دلیل گسترش آن در میان اقشار اثرات بسیاری خواهد داشت، حتی باید نظام تعلیم و تربیت و آموزش عالی را نیز درگیر این مساله کرد تا رویکرد تفکر محور را در میان جوانان تقویت کنند.


خبرنگار: آسو جواهری


نوشتارهای مرتبط

تازه های آسیب های اجتماعی