زدودن کلیشه های تبعیض جنسیتی در پیچ و خم وارونه انگاری رسانه ملی

دادن حق طلاق به زنان به معنی گرفتن آن از مردان نیست

در روزگاری که باورهای عرفی که تداوم بخش نابرابری هستند رنگ می بازند، جامعه مردسالار ما برای تحکیم سلطه خود رو به دست اندازی به ساحت علم و ساختن گزاره های غیرعلمی کرده است.

  1. ۵ ماه قبل
  2. ۰
مهران مدیری و حق طلاق
نوآوران -

یکی از این گزاره ها اعتقاد به سست شدن روابط و بنیان خانواده در اثر دادن حق طلاق به زنان یا در واقع همان وکالتی که مرد برای طلاق به زن می دهد، است. پر واضح است که چنین تفکراتی نه مبنا و منشا علمی دارد و نه ادامه تفکرات زن ستیزانه ای چون ناقص العقل بودن، ناآگاه بودن، توانایی کم زن و ... قابل اجرا خواهد بود. به روشنی می توان دید فرآیند تلاش های جنبش زنان تا چه میزان مقاومت ساختارهای سلطه جو و جمعیتی از مردان که ترس از دست دادن قدرت و سلطه تاریخی‌شان آن‌ها را به شدت مضطرب کرده است را برانگیخته و آن‌ها را وادار کرده به هر چیزی چنگ زنند تا این روابط نابرابر حفظ شود. از سویی دیگر گوشه و کنار هر برنامه و سیاست کلانی را با تاکید بر تلاش برای حرکت در مسیر توسعه پر کرده ایم اما فراموش می کنیم که یکی از پیش شرط‌های رسیدن به توسعه و بهبود جامعه برابری و رفع تبعیض جنسیتی است. جامعه‌ای که در حل و فصل ابتدایی ترین اصول خود درمانده چگونه قصد دستیابی به توسعه را دارد؟ متاسفانه موضوع حقوق برابر به طور خاص حق طلاق در زندگی دست مایه تمسخر برنامه سازان شده است و آن را جوگیری تعریف می کنند. برنامه سازانی که قرار است فرهنگ سازان جامعه باشند در حال وارونه نمایی از واقعیت های اجتماعی هستند. برای بررسی موضوع حق طلاق زنان به سراغ پردیس عامری پژوهشگر حوزه جنسیت و مطالعات زنان رفتیم که شرح آن در ادامه خواهد آمد.

             کلیشه های جنسیتی برساخته جامعه برای تداوم سلطه

پردیس عامری پژوهشگر حوزه جنسیت در گفت و گویی که با نوآوران داشت در رابطه با کلیشه های جنسیتی که سست شدن بنیان خانواده را به داشتن حق طلاق زنان نسبت می دهند گفت:« این دست از اظهارات به تفکرات مورد مناقشه ای که زن را موجودی ناقص العقل، احساسی و ... می دانند، باز می گردد و مشخصا هیچ مبنایی درست علمی ندارد، اگرچه حتی در علوم اجتماعی هم کارکردگرایان وظایف احساسی کانون خانواده را و بار مسئولیت حوزه خصوصی را اختصاصا به عهده زن می گذارند و دست آویزی می شود برای ممنوع کردن ورود زن به جامعه و حضور آن ها در عرصه اجتماع  اما نکته این جاست که هیچ کدام از این‌ها مبنای علمی ندارد و حتی در دین هم راجع به این قضیه تشتت آراء وجود دارد و برای همین در دین اسلام نیز با تساهل بیشتری نسبت به عرف عام در مورد حق طلاق زن صحبت می شود». پردیس عامری می گوید ما ادعا داریم که دین اسلام با زمان و مکان سازگار است و یکی از قابلیت های اسلام که آن را از دیگر ادیان جدا می کند همین هماهنگی آن با زمان و مکان و قابلیت سازگاری برخی احکام و خوانش هماهنگ با بستر زمانی است.

این پژوهشگر حوزه زنان راجع به شکل گیری این گونه کلیشه ها که از هم پاشیدگی نهاد خانواده را به حق طلاق زنان نسبت می دهند تاکید کرد:« در مورد ربط این دو موضوع به هم باید مطالعه و کار میدانی انجام داد تا روشن شود که آیا واقعا به این شکل است؟ تاریخ علم هم حتی مردانه بوده است و خب روشن است که با چنین علومی نتایجی مثل دیدگاه های کارکردگرایی بیرون خواهد آمد».

             شکل گیری خانواده دمکراتیک با حقوق برابر

یکی از مواردی که مخالفت مردان را در دادن حق طلاق به زنان بر می انگیزد باور اشتباهی است که اغلب تصور می کنند دادن حق طلاق به زن یعنی گرفتن آن از مرد اما واقعیت این است که دادن حق طلاق به زنان یعنی وکالتی که مرد به زن می دهد که او هم به همان میزانی که مردان این حق را دارا هستند، داشته باشند. از پردیس عامری در رابطه با تاثیر دادن چنین امکانی و تاثیر آن در بهبود روابط نابرابر و حس فرودستی زنان در خانواده پرسیدیم، عامری این موضوع را به این شکل می داند:« داشتن حق طلاق به زنان احساس زندگی در یک خانواده برابر می دهد و اگر هدف ما داشتن جامعه ای دمکراتیک است چه خوب است که این برابری و دمکراتیک بودن را از خانواده آغاز کنیم چرا که جز برابری در حقوق دستیابی به جامعه دمکراتیک حاصل نمی شود» او با تاکید بر این که دادن حق طلاق به زنان موضوعی است که در شرع نیز پذیرفته شده است می گوید:« گرچه در کلیت عقد ازدواج، حق طلاق با مرد است، اما در همین بستر تمهیداتی برای این مسئله اندیشیده شده است. در واقع با اینکه همانطور که در فقه اسلامی و قانون مدنی آمده، طلاق اساساً به دست مرد است یعنی برای طلاق تنها اراده مرد کفایت می‌کند که به صراحت در ماده 1133 قانون مدنی به استناد بر روایت نبوی و پراستناد یعنی«الطلاق بید من اخذ بالساق» اشاره شده، اما مرد می‌تواند وکالت در انجام طلاق را به زن محول کند و در این صورت زن خود وکیل طلاق دادن خود از جانب مرد خواهد بود».

به درازای تاریخ فرهنگ و عرف و سنن و باورهای رایج در جامعه بر قدرتمندی مردان تاکید دارد و زنان را در سایه نگه داشته است و گاهی با دادن امتیازاتی در ظاهر برابر جلوه دادن حقوق زن و مرد دارد اما واقعیت این است که زنان نه تنها هیچ گاه حس هم سطحی با مردان داشته اند که حتی نظام آموزشی ما به شیوه‌ای عمل کرده و چنان سلطه مردان را هژمونیک ساخته که در بسیاری از اوقات زنان این نابرابری را متوجه نمی شوند و آن را روالی طبیعی از زندگی می دانند و دقیقا همین طبیعی انگاری یکی از مهمترین کارکردهای گفتمان غالب سلطه است.زنان بسیاری هستند که حتی تصور نمی کنند روزی فرا برسد که توانایی های آن ها جدی گرفته شود یا بتوانند برای زندگی خود تصمیم گیری کنند. گفتمان سلطه نمی پذیرد که اگر می خواهد رشد کند و ارتقا یابد نیاز به حقوق برابر و آگاهی زنان که توسط آموزش مسلط سرکوب شده است، دارد. مشخصا دادن حقوق برابر یکی از نخستین گام های رفتن به سوی بهبود جامعه است ، از پردیس عامری راجع به اثرات دادن حق برابر در زندگی مشترک و تاثیر آن در اجتماع پرسیدیم،‌او به سه نکته اشاره می کند:« اول این که وقتی این حق به زن داده شود او از نظر روانی احساس برابری می کند، موضوع دیگر کمک به شکل گیری و ایجاد خانواده دمکراتیک با حقوق برابر است و در نهایت مورد سوم و اجتماعی آن اهمیت روابط برابر در توسعه جامعه است، با دادن فرصت حضور به زنان در اجتماع و مشارکت آن ها در برنامه ریزی ها می توان خوشبین به رسیدن به توسعه بود. در برنامه های توسعه مدام دم از مشارکت همه آحاد جامعه زده می شود اما گویی فراموش می شود که همه جامعه متشکل از زن و مرد و زنان نیمی از جمعیت جامعه هستند اما در عمل مشارکت آنان را در لوای حقوق و روابط نابرابر محدود می کنند». عامری در پایان اشاره می کند از آن جا که در جامعه ما هم افزایش آگاهی‌های عمومی در این باره بسیار مهم است. باتوجه به ادعای نواندیشان معاصر دینی که فقه و دین اسلام قابلیت به روز شدن دارد، جهانشمول و مربوط به همه ادوار است، امکان تحقق برابری انسانی و شکل گیری خانواده‌های تساوی‌گرا از مسیر تمهیدات و اقداماتی قانونی و حقوقی که منع فقهی هم ندارند، مانند اعطاء وکالت طلاق به زن در زمان عقد ازدواج وجود دارد.


خبرنگار:آسو جواهری

نوشتارهای مرتبط

تازه های آسیب های اجتماعی