گفت‌و‌گوی نوآوران با مجید ابهری، آسیب‌شناس و رفتارشناس اجتماعی

کودکان کار به حمایت همه‌جانبه و برخورد درست ما نیاز دارند

آمار کودکان کار روز‌به‌روز در حال فزونی است و تعداد کودکانی را که در سرمای زمستان و گرمای تابستان در بدترین وضعیت پوششی از صبح تا شب در خیابان به التماس خرید بسته‌ای دستمال کاغذی یا فال از عابران مشغولند آن‌قدر زیاد شده است که دیگر خریدن یک ساندویچ و یا دادن یک بیسکویت به آن‌ها دیگر جوابگو نیست.

  1. ۴ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
هه
نوآوران -

 کارشناسان می‌گویند چون این کودکان  از تغذیه نامناسبی برخوردارند بهترین کمکی که عابران به آن‌ها می‌کنند این است که به جای خرید که در نهایت پول آن در جیب رؤسای باند و مافیا می‌رود به آن‌ها غذا بدهند چون از گرسنگی و سوءتغذیه رنج می‌برند. سوءاستفاده از این کودکان و تعداد زیاد آن‌ها به جایی رسیده که گاه عابران دیگر با بی تفاوتی از کنار آن‌ها رد می‌شوند و به جای این‌که آنان را قربانی بدانند چون یک ظالم و فرد پر خطر به آن‌ها نگاه می‌کنند. اما پیش از آن لازم است بدانیم که کودکان کار چه کسانی هستند؟

        کودکان کار

کودکان کار به کودکان کارگری گفته می‌شود که به صورت مداوم و پایدار به خدمت گرفته می‌شوند که این امر آن‌ها را در بیشتر اوقات از رفتن به مدرسه و تجربه دوران کودکی بی‌بهره می‌سازد و سلامت روحی و جسمی آن‌ها را تهدید می‌کند. کار کودک نزد بسیاری از کشورها و سازمان‌های بین‌المللی فعالیتی استثماری تلقی می‌شود. کار کودکان بسیار معمول است و می‌تواند شامل کار در کارخانه، معدن، روسپی‌گری، کشاورزی، کمک در کسب و کار والدین، داشتن کسب‌و‌کار شخصی (مانند فروش غذا) یا کارهای نامتعارف باشد. ناپذیرفتنی‌ترین شکل‌های کار کودکان استفاده نظامی از کودکان و تن‌فروشی کودکان است. موارد کم‌تر جنجالی و معمولاً قانونی (با بعضی محدودیت‌ها) شامل کار کشاورزی در ایام تعطیلی مدرسه (کار فصلی)، کسب‌و‌کار خارج از ساعات مدرسه و همچنین بازیگری یا آوازخوانی کودکان می‌باشد. بر اساس آمار سازمان جهانی کار (ILO)، سالانه ۲۵۰ میلیون کودک ۵ تا ۱۴ ساله در جهان محروم از کودکی می‌شوند. طبق این آمار ۱۲۰ میلیون‌نفر از آن‌ها وارد بازار کار شده و مشغول به کار تمام‌وقت هستند. ۶۱ درصد این کودکان در آسیا، ۳۲ درصد در آفریقا و ۷ درصد در آمریکای لاتین زندگی می‌کنند. قاچاق انسان از راه‌های عمده وارد کردن این کودکان به بازار است. به جز کارگری برده‌وار، روسپی‌گری و فروش اعضای بدن کودکان، از دیگر سرنوشت‌های کودکان قاچاق است.

        حقوق کودکان در پیمان‌نامه حقوق جهانی کودک

پیمان جهانی حقوق کودک، یک پیمان‌نامه بین‌المللی است که برای دفاع و حمایت ازحقوق کودکان تهیه شده است، این پیمان که پس از 10 سال گفت‌وگو میان کشورهای عضو سازمان ملل در سال 1989 میلادی تدوین شد و در سال 1990 به اجرا درآمد؛ به طور کلی چهار محور بقا، رشد، حمایت و مشارکت را در ارتباط با کودکان مورد توجه قرار می‌دهد.

ماده 32 پیمان جهانی حقوق کودک می‌گوید: کودک باید در برابر هر کاری که رشد و سلامت او را تهدید می‌کند حمایت شود و دولت‌ها باید حداقل سن کار و شرایط کار کودکان را مشخص کنند.

 در ماده 26 این پیمان نیز آمده است که هر کودکی حق دارد از تامین اجتماعی از جمله بیمه اجتماعی برخوردار شود و ماده 27 آن تاکید می‌کند که کودکان باید از سطح زندگی که تامین کننده رشد جسمی، ذهنی و اجتماعی آن‌ها است، برخوردار شوند.

        قانون ایران در مورد کار کودکان چه می‌گوید؟

در سال 1373، دولت ایران پیمان‌نامه‌ جهانی حقوق کودک را امضا کرد و تعهدات مربوط به کودکان کار و خیابانی را به صراحت پذیرفت، اما با گذشت 17سال، هنوز این قشر به رسمیت شناخته نشده‌اند، دلیل این مدعی نیز نبود آمار دقیق از این کودکان در کشور است. مهم‌ترین وظیفه دولت در این خصوص ایجاد حق هویت برای کودکان، صدور کارت شناسایی و اجازه تحصیل در مدارس است، اما در عمل جز سیاست‌های نافرجام ضربتی و سرکوبی گام دیگری برداشته نشده است.

در ایران ماد‏ه‏‌ 79 قانون کار، اشتغال به کار کودکان زیر 15 سال را ممنوع دانسته است البته کارگران شاغل در کارگاه‌های خانوادگی که کارفرمای آن‌ها، همسر یا بستگان و خویشاوندان نسبی درجه‏ یک باشند، مشمول قانون کار نیستند در نتیجه حداقل سن کار در مورد چنین کارگرانی رعایت نمی‏‌شود؛ بر اساس قانون کار اگر یک کارفرما کودک زیر 15سال را به کار بگیرد، متخلف خواهد بود و برای نخستین بار مجازات نقدی، بار دوم مجازات نقدی و حبس و بار سوم علاوه بر این موارد، کارخانه یا کارگاه پلمپ و پروانه کار فرد متخلف ابطال خواهد شد.

از سوی دیگر ماد‏ه‏‌ 84 قانون کار پیش‌بینی کرده است که در مشاغل و کارهایی که ماهیت آن برای سلامتی یا اخلاق کارآموزان و نوجوانان زیان‏‌آور است، حداقل سن کار 18 سال تمام خواهد بود که تشخیص این امر با وزارت کار و امور اجتماعی است.در حال حاضر آمار مشخص و دقیقی از تعداد کودکان کار در ایران وجود ندارد هرچند که برخی منابع و سازمان‌ها از وجود دو میلیون کودک کار در ایران خبر می‌دهند ولی آمارهای غیررسمی تعداد کودکان کار ایرانی را 7 میلیون نفر تخمین می‌زند که گفته می‌شود 40 درصد این کودکان را کودکان مهاجر تشکیل می‌دهد.

        لزوم مواجه شدن مناسب با موضوع کودکان کار

 دکتر مجید ابهری، آسیب‌شناس اجتماعی با اشاره به این‌که در تمام جوامع دنیا کودکان خیابانی به عنوان یک ناهنجاری اجتماعی واقعیتی انکارناپذیر هستند، می‌گوید: مخفی نمودن آسیب‌های اجتماعی یا ارائه توجیحات نامناسب راه‌حل مناسبی نیست. او کودکان کار  را از نظر شرایط خانوادگی به چند دسته تقسیم می‌کند: کودکان بدون والدین، کودکان دارای والدین معتاد یا زندانی و کودکان تک والد. از نظر حضور در خیابان و کار نیز این کودکان به دو گروه تقسیم می‌شوند. کودکان خیابان که ارتباط خود را با خانواده‌شان قطع کرده‌اند و در خیابان کار و زندگی می‌کنند. کودکان در خیابان که صبح تا شب در خیابان‌ها هستند و شب‌ها به خانه برمی‌گردند.

ابهری در ادامه افزود: «از نظر کار، این کودکان به سه گروه تقسیم می‌شوند. کودکان دارای مشاغل واقعی که در کارگاه‌های زیرزمینی و غیربهداشتی بدون هیچ‌گونه پوشش بیمه به جان‌کندن مشغول هستند، دستمزد آن‌ها نصف کارگران بزرگسال است و به محض کمترین اعتراض از کار اخراج می‌شوند. همین کودکان اغلب مورد آزار جنسی کارگران بزرگ‌تر قرار می‌گیرند و می‌توان نمونه‌های آن‌ها را در کارگاه‌های ریخته‌گری، صابون‌پزی، شیشه‌سازی، قالی‌بافی و... مشاهده کرد. گروه دوم کودکان دارای مشاغل کاذب که برای پوشش تکدی‌گری اقدام به دستفروشی می‌کنند مثل گلفروشی، فال و چسب‌فروشی و... البته در میان این کودکان دست‌فروشان واقعی وجود دارند که مردان کوچک هستند و نان‌آوری خانه خود را به عهده دارند و دسته سوم کودکان قاچاق فروش هستند که توسط باندهای مافیای مواد مخدر به توزیع مواد مشغولند چون این کودکان کمتر مورد سوءظن قرار می‌گیرند و راحت اقدام به پخش مواد مخدر می‌کنند، آن‌ها این کارها را در قالب وزن کردن، شیشه پاک کردن و ... در خیابان‌ها توسط کودکان کودکان گروه گدایی انجام می‌شود».

به گفته این جامعه‌شناس کودکان کار نوجوانی و جوانی را نمی‌بینند. از کودکی به پیری می‌رسند و اغلب دارای بیماری‌های مختلف پوستی، گوارشی، استخوانی هستند و عمر طبیعی آن‌ها یک‌سوم کودکان هم‌سن خود است. گروه سوم کودکان بزهکار هستند که به دله دزدی، جیب‌بری، خرده فروشی موادمخدر، دزدی لوازم اتومبیل و... مشغول هستند. وی با اشاره به این‌که در این میان مسؤولین نهادهای متولی وقت خود را با مصاحبه‌های رنگارنگ می‌گذرانند و به جای رسیدن به وظایف اصلی خود دست به اقدامات تشریفاتی می‌زنند، مثلاً مراکز کنترل خشم یا غربال‌گری اضطراب در مهدهای‌کودک انجام می‌دهند که برای جامعه ما فعلاً در شرایط حاضر یک رفتار و عمل فانتزی است. این آسیب‌شناس در پایان به خبرنگار نوآوران گفت: بنابراین با توجه به مطالبی که به طور خلاصه گفته شد کودکان کار مظلوم‌ترین قشر جامعه و جلوه بی‌دفاع‌ترین کودکان در جامعه هستند و لذا باید مورد حمایت اساسی قرار گیرند. در خاتمه لازم از هموطنان درخواست کنم که با تشخیص این کودکان اجازه ندهند که سرمایه‌های آینده کشور افتاد و با آن‌ها برخورد مناسب و درستی داشته باشند.


خبرنگار: آسو جواهری

نوشتارهای مرتبط

تازه های آسیب های اجتماعی