از تهران تا فرانسه

در جستجوی نزاکت در فوتبال

سینا انصاری اشلقی-بوردیو خدابیامرز یکی از مهم‌ترین جامعه‌شناسان دهه آخر قرن بیستم بود. نظریه‌ای داد در باب این که هر کنشگر اجتماعی رفتاری انجام می‌دهد تا خود را از دیگران متمایز کند. جالب اینجاست که این کنش‌ها می‌تواند آگاهانه یا ناآگاهانه باشد. برای تکمیل بحث‌اش مفهوم میدان را هم وارد داستان کرد.

  1. ۵ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
در جستجوی نزاکت در فوتبال
نوآوران -

میدان حوزه‌ای است که قواعد و ساز و کار خود را دارد و در آن می‌توان نظام مشخص نشانه‌شناسی و نمادهای خاص آن میدان را دید که کنشگران مطابق قواعد و ساز و کار موجود در پی به حداکثر رساندن سرمایه‌های خود هستند.

بوردیوی فرانسوی را رها می‌کنم و خاطره‌ای از اوایل حضورم در فرنگستان نقل می‌کنم. خوش‌خوشان به اروپا رسیده بودم و سبکسرانه گمان می‌کردم که در کشورهای مترقی تماشاگران و بازیکنان فوتبال با نزاکت خاصی در زمین و اطراف زمین حاضر می‌شوند و تیم‌شان را تشویق می‌کنند و بازی می‌کنند. احترام داور هم به عنوان بزرگتر زمین سر جای خودش است. خوشحال و سرحال دوره داوری اولیه را گذراندم و شدم داور بازی‌های نوجوانان. در دومین یا سومین بازی بود که پس از اظهار علاقه چند تن از بازیکنان تیم بازنده به اعضای درجه یکم خانواده‌ام سراب تمدن غرب برایم فرو ریخت. تازه فهمیدم ظاهرا از نظر فوتبالی خیلی شبیه هم هستیم.

یکی دو هفته بعد که کمک‌داور یکی از بازی‌های لیگ وین بودم، داور وسط گفت مواظب این دو تیم باشید؛ تیم الف سابقه شکستن بینی داور را دارد و تیم ب هفته گذشته چنان به تیم داوری حمله‌ور شد که چند ساعتی در رختکن محبوس ماندند تا پلیس بیاید. توضیح نیاز نیست که در آن بازی چه بر من گذشت و هر بار برای پرچم زدن چند بار استخاره کردم.

همزمان یکی از دوستان مطرح وبلاگ‌نویس که تعداد زیادی خواننده دارد و حوزه فعالیتش علوم پیشرفته و آی‌تی است، پیشنهاد داد در مورد نقش تحولات و پیشرفت‌های علمی در ورزش و به خصوص فوتبال سخنی بگویم. ساده‌لوحانه با خود گفتم که هم‌اکنون کاری کنم که متخصصان آی‌تی آب دستشان باشد زمین بگذارند و به کمک تیم‌های فوتبالی بروند. زهی خیال باطل! وقتی کامنت‌های زیرین آن برنامه رادیویی را دیدم، آب سرد روی سرم ریخته شد. کامنت‌ها در این مایه‌ها بود که «فلانی، آخه فوتبال …» یا اینکه «مطلب کم آوردی؟» یا اینکه «این چی بود!!!» خلاصه در لحظه ناامیدی با نظریه بوردیو جان تازه‌ای گرفتم و جان تازه‌ای به بدن نیمه‌جان من دمیده شد که فرمود همه کارهای ما جهت ایجاد تمایز با دیگران است. در میدان روشنفکری فوتبال جایی ندارد؛ ولو بحث علمی باشد؛ همچنان که در میدان فوتبال ادب و نزاکت جایی ندارد.

خلاصه اینکه چندان عجب ندارد اگر تماشاگران فوتبال در اروپا هم بمب به زمین بازی بیندازند و بازی را متوقف کنند؛ هم‌چنان که چندان عجیب نیست اگر تعدادی از آنها با چاقو به جان هم بیفتند و همدیگر را خط‌خطی کنند. ظاهرا میدان فوتبال در تمام دنیا شبیه است.